Pasen in de XXIe eeuw

Het Handvest van Sint Katherine

In het hart van de Sinai woestijn ligt het Klooster van Sint Katherine. In het jaar 628 ging een delegatie van het klooster naar de profeet Mohammed en vroeg hem om bescherming. Als reactie stelde hij een handvest op dat hun rechten garandeerde en dat een lichtend voorbeeld voor moslims en christenen mag zijn hoe verschillende religies vreedzaam kunnen samenleven.

De heilige Sinai

Het Klooster van Sint Katherine is het oudste, doorlopend bewoonde klooster ter wereld. Het ligt aan de voet van de berg Sinai, een gebied dat heilig is voor elk van de drie monotheïstische religies: jodendom, christendom en islam. Het klooster werd gebouwd op de plek waar Mozes sprak met God in het wonder van de Brandende Braamstruik en waar hij de berg Sinai beklom om de Tien Geboden te ontvangen. Het is een plek die veel door toeristen worden bezocht, die er bij nacht en ontij opstaan om de berg te beklimmen zodat zij op de top de zonsopgang kunnen aanschouwen. In het Sinai-gebergte bevinden zich meer dan tweehonderd religieuze christelijke plekken, kloosters en kerken, Byzantijnse overblijfselen.

Sint Katherine

Het klooster en het stadje ontlenen hun naam aan St. Katherine, Sant Katrin in het Arabisch, Αγίας Αικατερίνης in Griekse manuscripten. Katherine was de dochter van Costus, de heidense goeverneur van Alexandrië. Ze vertelde haar ouders dat ze alleen wilde trouwen met iemand die haar overtrof in schoonheid, intelligentie, rijkdom en sociale status. Binnen de Latijnse kerk en andere oosterse kerken wordt dat gezien als voorafschaduwing van haar latere ontdekking van Christus. 'His beauty was more radiant than the shining of the sun, His wisdom governed all creation, His riches were spread throughout all the world.'

Op haar achttiende stelde zij zichzelf voor aan keizer Maximinus, die de christenen fel vervolgde. Ze kapittelde hem om zijn wreedheid en probeerde hem duidelijk te maken hoe onrechtvaardig het was om valse goden te aanbieden. De keizer was verbaasd door haar durf, maar deelde haar mening niet. Hij hield haar in zijn paleis gevangen en gaf zijn geleerden opdracht om Katherine te overtuigen, zodat ze zich zou bekeren. Ze kwam echter als overwinnaar uit het debat. Een aantal van haar tegenstanders werden door haar eruditie verslagen, ze bekeerden zich tot het christendom en werden ter plekke om het leven gebracht. De keizer was furieus dat hij getart werd, liet haar geselen en zette haar daarna gevangen. De keizerin wilde echter graag met haar kennismaken en ging met het hoofd van de troepen naar de kerker . Beiden lieten zich overtuigen en werden gedoopt. Katherine verzaakte haar geloof niet, maar bekeerde zelfs degenen die haar in de gevangenis opzochten. De keizer veroordeelde haar daarom tot de dood op het rad, waarop scherpe ijzeren punten waren gemonteerd, een bekend martelwerktuig in die tijd. Dat mislukte echter, want toen Katherine het rad aanraakte, werd ze getroffen door de bliksem en het rad brak. Daarop wilde de keizer haar laten verbranden, maar het vuur waaide uiteen en verbrandde de beulen. Uiteindelijk liet hij haar onthoofden. Uit haar halswond stroomde melk die de stad van de pest bevrijdde. Engelen brachten haar lichaam naar de berg Sinai.

Katherine wordt sindsdien St. Katherine van Alexandrië of St. Katherine van het Rad genoemd. Ze wordt meestal afgebeeld met haar attribuut: het rad. Naar verluidt zou Katherine aan het begin van de vijftiende eeuw tot Jeanne d'Arc gesproken hebben. Katherine is een van de Zeven Primaire Helpers die in de eerste Romeinse Canon genoemd worden. En ze is een van de Veertien Heilige Helpers, die helpen bij allerlei ziekten en aandoeningen. Haar naamdag is 25 november.

Het klooster van Sint Katherine

In de zesde eeuw liet de Byzantijnse keizer Justinianus ter ere van Sint Katherine het versterkte klooster bouwen aan de voet van de Sinai. Halverwege de zesde eeuw werd er ook een kerk gebouwd. Al veel eerder, in het jaar 330, liet keizerin Helena een kerk bouwen op de plaats van het Brandende Braambos. Het Byzantijns Orthodoxe monasticisme heeft zelfs nog oudere wortels. Het Klooster van Sint Katherine bestaat na al die eeuwen nog steeds. Het is een schatkamer van vroegchristelijke kunst en architectuur. De collectie geïllustreerde manuscripten van het klooster wordt slechts geëvenaard door die van het Vaticaan. Het klooster staat op de Werelderfgoedlijst.

Door de eeuwen heen genoot het klooster bescherming van de machthebbers: de profeet Mohammed, Arabische en Turkse leiders, Napoleon. Binnen de muren van de kloostergemeenschap bevindt zich ook een Fatimidische moskee, die is gebouwd naast de orthodoxe kerk. Moskee en kerk staan zusterlijk naast elkaar, als stille getuige hoe de verschillende religies samen kunnen leven en het klooster de bescherming had van de Egyptische kaliefs.

Het Handvest van de profeet

In het jaar 628 ging een delegatie van het Klooster van Sint Katherine op bezoek bij de profeet Mohammed. Ze vroegen hem om bescherming. De profeet gaf gehoor aan hun verzoek en stelde een Handvest op dat volgens de profeet tot het einde der tijden van kracht is.

Het Handvest beschermt de vrijheid van religie, de vrijheid om te werken, de veiligheid van de christen en zijn recht op bezit. Het heeft ervoor gezorgd dat de christenen van Sint Katherine al veertienhonderd jaar onder bescherming van de moslims leven.

Betekenis van het Handvest

Van groot belang zijn de eerste en laatste zin van het Handvest, omdat die de belofte een eeuwig en universeel karakter geven. Mohammed bevestigt ermee dat de moslims met de christenen zijn 'near and far', waarmee hij elke toekomstige poging de belofte in te perken tot Sint Katherine afwijst. Hij draagt de moslims tevens op de belofte te respecteren tot de Dag des Oordeels. De belofte kan dus niet herroepen worden en de rechten zijn als gevolg daarvan onvervreemdbaar. Mohammed verklaart hier dat de christenen, ieder van hen, zijn bondgenoten zijn en hij stelt slechte behandeling van christenen gelijk aan het schenden van het verbond met God.

Wat opvalt is dat aan die bescherming geen enkele conditie is verbonden. Dat ze christenen zijn, is genoeg. Hij vraagt hen niet om hun geloof te veranderen, hij vraagt hen evenmin om geld te betalen en ze hebben geen enkele verplichting in ruil voor zijn bescherming. Een Handvest zonder plichten dus.

Het is een Handvest dat ook nu nog een grote betekenis heeft. Of in ieder geval zou moeten hebben. Velen van ons, zowel in het westen als in islamitische landen, focussen op dat wat ons verdeelt en op de onderwerpen waarover conflicten zijn. Dit Handvest echter bouwt een brug. Het vraagt moslims om uit te rijzen boven intolerantie en het kweekt goodwill bij christenen die wellicht anders angst voor de islam of moslims zouden ontwikkelen. Het vraagt mensen om te streven naar het goede, om religieuze tolerantie te tonen en uit te gaan van inclusiviteit.

 Het is een mooi handvest. Het laat aan moslims zien hoe de profeet dacht over de bescherming van christenen, het vraagt hen om navolging hiervan. En aan christenen laat het zien dat de islam niet het inherent onverdraagzame karakter hoeft te hebben dat we er vaak aan toeschrijven. Voor mij laat het handvest zien hoe je vreedzaam kunt samenleven met respect voor elkaar.

 Bronnen:

Prophet Muhammad's Promise to Christians, Dr. Muqtedar Khan, Middle East Online,

28 december 2009

Patriarch Bartolomeüs van Constantinopel

Brief naar aanleiding van de 32e Europese bijeenkomst van Taizé

"Wees niet bang, want ik kom jullie goed nieuws brengen, dat het hele volk met grote vreugde zal vervullen: vandaag is voor jullie een redder geboren. Hij is de messias, de Heer" (Lucas 2:10-11).

Terwijl de aankondiging van de engel aan de herders nog doorklinkt in de kerkgezangen, doet het onpeilbare mysterie van de menswording zich tot op vandaag gelden. Het herinnert ons aan de centrale ervaring van het christelijk geloof: het heil van de mens geschiedt via zijn vergoddelijking, het vermogen van de mens om door genade God te worden.

"Wees niet bang!"

In een tijd van economische instabiliteit waar de werkloosheid om zich heen grijpt tegen de achtergrond van een pandemie, wordt de wereld verscheurd door een crisis die zich vertakt tot in alle lagen van het moderne leven. 'Gouden kalveren' steken hun kop op en zo worden rechtvaardigheid, gelijkheid en vrijheid ingeruild voor onbeheerste consumptiedrang. Economische crisis, crisis van waarden, identiteitscrisis: de wereldgemeenschap kenmerkt zich door een verlies aan zingeving. Nu de sociale netwerken het begeven, worden de persoonlijke banden verbroken en bestaan ze alleen virtueel. Deze beweging van secularisatie is vooral een ontkenning van de sacraliteit van de wereld, een verbreken van de band tussen God, mens en schepping.

"Wees niet bang": dit betekent juist niets anders dan de belofte dat deze band nog bestaat, dat deze band onverbreekbaar is. Deze ligt immers ingebed in het eindeloze plan van Gods liefde voor de mens. Door mens te worden, d.w.z. door de menselijke natuur aan te nemen, vat God kort en duidelijk de band van liefde samen tussen de Schepper en zijn schepsel, zoals Irenaeus van Lyon zegt. Hij verheft deze tot verbondenheid met Hem. Dan wordt de wereld in al zijn aspecten een epifanie, een manifestatie van God en zijn liefde.

De 32ste Europese ontmoeting, de vierde in Polen, is opnieuw de vrucht van de inspiratie die frère Roger in gang heeft gezet. Voor hem was de toenadering tussen broeders en zusters in het christendom de unieke bron van waaruit 'de pelgrimage van vertrouwen op aarde' ontsprong. 30.000 jongeren bereiden zich voor op hun 5-daagse onderlinge ontmoeting in Poznań. Behalve de contacten en de onderlinge gesprekken zullen de deelnemers de band van gemeenschap en onderlinge verbondenheid ervaren, terwijl ze proberen zelf deze goddelijke epifanieën te worden door de genade van de heilige Geest.

God is in de wereld gekomen. Hij maakt voortaan deel uit van de geschiedenis en herinnert de mensen eraan dat alle vrijheid gezocht moet worden in Hem en door Hem. Europa heeft recent de twintigste verjaardag van de val van de muur van Berlijn herdacht. Deze gebeurtenis zou volstrekt ondenkbaar zijn geweest zonder de actieve inzet van christenen. Er waren de geweldloze manifestaties onder leiding van de protestante kerken van Leipzig tot en met de internationale interventies door de paus van Rome, Johannes Paulus II, die maar luidkeels bleef herhalen "Wees niet bang", en ook de actieve mobilisatie van de orthodoxe kerken binnen en buiten het Sovjetblok. Zo was de val van de muur van Berlijn niet alleen maar het einde van een historisch tijdvak of een puur politieke gebeurtenis. De ware grootheid ervan ligt in zijn oecumenisch karakter.

Na de val van de muur van Berlijn vindt het christendom in Europa niet meer de erkenning die het er historisch altijd heeft gehad. Inderdaad, terwijl de eenwording van de Europese landen politiek en economisch steeds meer vorm krijgt, lijkt het erop of zijn geschiedenis en identiteit steeds meer onderwerp van discussie worden. Het christendom is als het ware verdreven uit de Europese geschiedenis. Wij willen daarom hier in herinnering brengen dat de identiteit van Europa vooral christelijk is en niet zonder deze erfenis denkbaar is. De secularisatie van Europa neemt hier en daar de vorm aan van een verwijdering van God uit de geschiedenis. Niettemin vormt de mobilisatie van de christenen van heel Europa, zoals tot uiting komt in de bijeenkomst in Poznań, een belangrijk initiatief dat herinnert aan de christelijke wortels van dit continent, zijn identiteit en zijn waarden.

Tenslotte zet de menswording van God in de geschiedenis zich voort in het leven van de Kerk en straalt uit over heel de schepping. De ontheiliging van de wereld raakt ook de natuur en het milieu. Terwijl de mens de priesterlijke herder hierover was, is hij nu zijn beul geworden. Hij heeft zelf een nieuwe muur opgetrokken, een onzichtbare deze keer. Deze scheidt hem van het milieu en maakt zijn band met de natuur kapot. Opnieuw het geheiligde karakter van de schepping ontdekken, de natuur beschermen, van het milieu een theofanie maken, dat zijn de nieuwe uitdagingen voor de christenen van vandaag. Zoals de christenen van heel Europa zich hebben weten te mobiliseren om de muur van Berlijn af te breken en een einde te maken aan de koude oorlog, zo moeten wij ons mobiliseren tegen de 'oorlog van de klimaatopwarming'.

Gedurende deze vijf dagen vragen wij jullie dringend om vooral voor de planeet te bidden. Wij roepen jullie, alle deelnemers aan deze Europese ontmoeting in Poznań, ook op om levende getuigen te zijn van de geboren Christus, getuigen van de opgestane Christus, van een God die zijn intrede heeft gedaan in de geschiedenis, van een God van de schepping.

Hoe kun je dit getuigenis uitdragen?

Christus zegt zelf in het evangelie volgens Johannes: "Aan jullie liefde voor elkaar zal iedereen zien dat jullie mijn leerlingen zijn" (Johannes 13:35).

Daarom: "Wees niet bang

Oosterse Kerken een overzicht

kort
Het oosters christendom is een complex geheel van kerken die zich onderscheiden van de katholieke en protestantse traditie van het Latijnse Westen. De Oosterse Kerken zijn globaal onder te verdelen in de Byzantijns-orthodoxe kerken, de oriëntaals-orthodoxe kerken en de oosters-katholieke kerken.

Drie groepen
De Oosterse Kerken zijn globaal onder te verdelen in drie groepen:
1. de orthodoxe kerken die behoren tot de Byzantijnse tradities;
2. de orthodoxe kerken van de oude oriëntaalse tradities;
3. de katholieke kerken van de oosterse riten.

1. Byzantijns-orthodoxe tradities
De Byzantijnse traditie kwam tot stand in Constantinopel, het antieke Byzantium. De kerken van deze traditie bevinden zich vooral in Griekenland, het Midden-Oosten, Oost-Europa en Rusland. Zij zijn georganiseerd volgens patriarchaten. Sommige nationale kerken zijn niet erkend als patriarchaat, maar hebben wel een eigen zelfstandigheid en worden geleid door een metropoliet of aartsbisschop. Deze kerken worden autocephaal genoemd; dat betekent dat ze over een eigen hoofd (autos kefale) beschikken.

Vier oudste patriarchaten
Dit zijn de vier oudste patriarchaten, erkend op het Concilie van Chalcedon (451):

• Patriarchaat van Constantinopel. De oecumenische patriarch van Constantinopel is de eerste in rang (primus inter pares) onder de orthodoxe kerkleiders.
• Patriarchaat van Alexandrië
• Patriarchaat van Antiochië

• Patriarchaat van Jerusalem.

Nieuwe patriarchaten
In latere tijd zijn nieuwe patriarchaten in het leven geroepen of werd nationale kerken zelfstandigheid toegekend:

• Patriarchaat-katholicossaat van Georgië
• Patriarchaat van Moskou
• Patriarchaat van Roemenië
• Patriarchaat van Servië
• Patriarchaat van Bulgarije
• Griekenland (aartsbisschop)
• Cyprus (aartsbisschop)
• Polen (metropoliet)
• Albanië (aartsbisschop)

• Tsjechië en Slowakijë

Relatief zelfstandige kerken
De volgende kerken zijn autonoom, hebben een relatieve zelfstandigheid binnen het groter geheel van een van de autocephale kerken:

• Sinaï (Jerusalem)
• Finland (Constantinopel)
• Japan (Moskou)
• China (Moskou)

• Estland (Constantinopel)

Moeilijk proces
De kwestie van de erkenning van autocephalie en/of autonomie is soms een moeilijk proces, zoals in het geval van de Oekraïense Kerk of de Orthodoxe Kerk van Amerika.

2. Oriëntaals-orthodoxe traditie .De oriëntaals-orthodoxe kerken zijn onafhankelijk. Onderling verschillen ze in theologie, liturgie en culturele traditie.  Het gaat om de volgende kerken:

• Koptisch-orthodoxe kerk
• Syrisch-orthodoxe kerk (inclusief de Malankaars Syrisch-orthodoxe kerk)
• Armeens-apostolische kerk
• Ethiopisch-orthodoxe en Eritrees-orthodoxe kerken
• Malankaars-orthodoxe Syrische Kerk
• Assyrische Kerk van het Oosten

3. Katholieke Kerken
Een aantal oosterse genootschapen heeft zich onder het gezag gesteld van de Paus van Rome. Zij blijven echter oosterse christenen: binnen de Rooms-Katholieke Kerk behouden zij een eigen zelfstandigheid, hun oosterse kerkelijke structuur (worden geleid door een patriarch of groot-aartsbisschop) en liturgie. Het betreft de volgende kerken:

• Maronitische kerk
• Syrisch-katholieke kerk
• Syro-Malankaarse kerk
• Chaldeeuwse kerk
• Syro-Malabaarse kerk
• Armeens-katholieke kerk
• Koptisch-katholieke kerk
• Ethiopisch-katholieke kerk
• De katholieke kerken van de Byzantijnse traditie: verschillende autonome kerken, vaak aangeduid als Grieks-katholiek

Bron: Instituut voor Oosters Christendom, Radboud Universiteit Nijmegen

De dresscode der heiligen

DE STANDAARD ANALYSE - Bij zijn intocht eergisteren in Antwerpen droeg de Sint een mijter zonder kruis maar met een omgekeerde gouden T. Enkele verontwaardigde ouders voerden daarom vorige week actie tegen de Sint.Maar ze hadden de verkeerde valse Sint als doel gekozen. De echte Sint draagt immers niet altijd een kruis op zijn mijter.

Meer zelfs: de oersint Nicolaas van Myra droeg helemaal geen hoofddeksel. In de vierde eeuw na Christus wandelde deze Oosters-orthodoxe bisschop blootshoofds rond. 'Die religie kende de mijter toen niet', weet Rita Ghesquière, professor emeritus aan de KU Leuven en auteur van het boek Van Nicolaas van Myra tot Sinterklaas. De kracht van een verhaal.

'De iconografie binnen de orthodoxe traditie duidt heiligen in de eerste plaats aan met een stola of mantel met daarop een kruis. Het was pas bij de verwestelijking van de heilige Nicolaas van Myra, vanaf de twaalfde eeuw na Christus, dat hij ook een mijter op kreeg.' De mijter bestaat nu ook binnen de orthodoxe Kerk, maar heeft gewoonlijk meer weg van een ronde kroon dan van een puntig hoofddeksel.

De mijter zoals die van de Sint is dus een typisch katholiek symbool, dat teruggaat op de 'infula', het hoofddeksel van heidense geestelijken. De mijter, gewoonlijk met een omgekeerde T als versiering, duidt aan dat de drager een zekere functie heeft binnen de katholieke Kerk. Enkel bisschoppen, aartsbisschoppen en de paus mogen een mijter dragen. Ook abten, kanunniken en prelaten nullius, dat zijn katholieke hoogwaardigheidsbekleders die geen bisschop zijn, kunnen zich tooien met het hoofddeksel en het naar eigen goeddunken versieren. In de dertiende eeuw gingen sommigen daar echter zo ver in dat de toenmalige paus Clemens IV moest ingrijpen. Hij vaardigde een bul uit die bepaalde dat de abten en prelaten nullius enkel nog eenvoudige witte mijters mochten dragen. Met de rode kleur van zijn mijter valt de Sint hoe dan ook op. Tegenwoordig krijgen de meeste mijters, ook die van de paus, wit als basiskleur.

De beeltenis van Nicolaas van Myra overleefde in heiligenbeelden, die op de mijter soms wel en soms niet een kruis droegen. Zolang die verwesterde Sint-Nicolaas een bisschoppelijke mijter op had, was hij in orde met de vestimentaire voorschriften.

De uitgave in 1850 van het boek Sint-Nikolaas en zijn knecht, geschreven door de Amsterdamse onderwijzer Jan Schenkman, gaf de Sint zoals we die nu kennen in de Lage Landen definitief vorm. Schenkman voerde Zwarte Piet ten tonele, net zoals de stoomboot uit Spanje, het rijden over de daken en het gooien van pakjes door schoorstenen. Met de introductie van de roe en de zak van Zwarte Piet gaf Schenkman bovendien een pedagogisch aspect aan het verhaal van de Sint.

Ghesquière: 'Op de afbeeldingen in Sint-Nikolaas en zijn knecht draagt de Sint een rode mijter zonder kruis. Voor een deel beantwoordt dit beeld aan de normen van de katholieke Kerk, anderzijds speelt in die prenten het conflict met de protestantse Kerk in Nederland.' Het protestantisme zette zich onder meer af van de katholieke Kerk door het gebruik van het Hugenotenkruis, dat meer gestileerd is dan het katholieke.

Dat conflict tussen protestantisme en katholicisme speelt niet zo sterk in Vlaanderen. Ook al wijkt hij hiermee af van de omgekeerde T, de Sint kan hier zonder gêne een kruis dragen op zijn mijter. Sinds het begin van de twintigste eeuw doet hij dat ook op de meeste Vlaamse prenten, onder meer op de tekeningen van Felix Timmermans. Vandaag hangt de keuze van de Sint voor een mijter met of zonder kruis deels af van waar zijn stoomboot aanmeert: boven of onder de Moerdijk.

'Dat kruis heeft bij ons vooral een functionele waarde', verklaart Ghesquière. 'Het moet kinderen duidelijk maken dat de persoon op de afbeelding een heilige is. De stelling dat het kruis er is gekomen na de commercialisering van de Sint, waarbij men toch de religieuze link wilde behouden, gaat iets te kort door de bocht. De afbeelding met kruis bestaat al langer.'

De echte oersint draagt dus geen mijter, en als hij er al een zou dragen, dan staat er een omgekeerde T op en is de mijter wit. Maar die kleur zou minder passen bij de rest van zijn outfit.

Nikolas Vanhecke is redacteur binnenland.
www.standaard.be/analyse

Alexander Solsjenitsyn

 Door Nikita STRUVE

Alexander Solsjenitsyn  is gestorven in de nacht van 3 tot 4 augustus 2008 in zijn residentie dicht bij Moscou, in de leeftijd van 89 jaar. Zijn begrafenis werd gehouden in het Monasterie van de Moeder Gods van de Gave, te Moscou op 6 augustus in het bijzijn van Nikita STRUVE, zijn uitgever in het russisch, maar ook de vertaler van zijn werk in het Frans. Hij was één van zijn intieme vrienden. Deze laatste beschrijft enkele aspecten van zijn persoonlijkheid als schrijver, over de mens en de christen die Solsjenitsyn was. Hieronder de tekst die geschreven is voor de 'service orthodoxe de presse', vertrekkend vanuit een radiouitzending in het kader van de uitzendingen 'Orthodoxie', op 'France Culture'.

++++++++++++++

 Voor mij is het voor de geest halen van de gedachtenis van Alexander Soplsjenitsin vooral een evocatie geven van een groot  noodlot dat niet te vergelijken is met gelijk welk ander, en dit in de tweede helft van de 20^e eeuw. Men kan zijn persoonlijkheid niet herleiden tot één van zijn talrijke facetten, want het was een werkelijk buitengewoon personage. Hij was buitengewoon en niet verstoken van tegenstrijdigheden. Hij erkende dit ook. Dat Alexander Sosjenitsyn bijgedragen heeft tot het ineenstorten van het sovietregime, lijkt evident. Maar Solsjenitsyn heeft meer bereikt door zijn werken : hij heeft vertrouwen gegeven aan de mens van de 20^e eeuw, deze eeuw, die misschien wel de meest ontmenselijkende is van de moderne geschiedenis. Zoals elke grote schrijver had hij een extra zintuig voor de realiteit. Hij beheerste ook de kracht van het woord. Hij was iemand die de zaken bij naam noemde, een beetje zoals in het boek Genesis. Zijn woord heeft vele gewetens doorheen geschud.

"Het gevoel geleid te worden door een transcendente macht"

 Sosjenistsyn is ongeveer tegelijk geboren met de revolutie van 1918, maar hij werd door zijn moeder ingewijd in het religieus geloof. Hij heeft zelfs in zijn kinderjaren geleden voor zijn geloof, wanneer de vervolgingen begonnen zijn : hij vertelde  dat men hem op school het kruis van zijn doopsel heeft afgerukt, het kruisje dat elke orthodoxe christen gewoonlijk draagt. Als gevolg daarvan moest hij zijn geloof verliezen : de school, de algemene atmosfeer , het staan in de maatschappij, dit alles maakte dat hij een doorsnede soviet burger is geworden, lid van de Komsomol. Dan was er de oorlog : alhoewel hij om gezondheidsredenen kon vrijgesteld worden, is hij toch naar het front getrokken bij de artillerie. Hij is er zelfs als een held uitgekomen, met militaire medailles. Maar op het einde van de oorlog, aan het front, werd hij aangehouden, omdat hij in een brief aan een vriend kritiek had geleverd op Stalin. Hij verweet hem, dat hij de oorlog niet goed geleid had en daardoor té veel soldaten had opgeofferd.

Het geloof is gelijdelijkaan teruggekeerd, in de gevangenis en vervolgens in de goulag. Vanaf dan had hij het gevoel geleid te worden door een hogere macht, door een transcendente macht, die God is. Zijn geloof gaf hem sterkte gedurende zijn vele beproevingen : zijn onverdiende gevangenisstraf, de goulag die een kruisweg was, de kanker die hem op een agressieve manier overkomen was, zelfs zodanig, dat men in het hospitaal van Tachkent ervan overtuig was dat hij dit niet kon overleven. Maar hij is eraan ontsnapt als door een mirakel, zonder twijfel dank zij zijn buitengewone energie, zowel fysisch als psychisch.

Een schrijver die de fundamentele christelijke waarheden uitdrukt.

 Vervolgens zijn er de jaren als schrijver in het  volstrekte geheim. Hij kon deze echter niet laten verschijnen. Pas met de destalinisatie onder Khrouchtchev kon hij zijn twee verhalen 'Une journée d'Ivan Denissovitch' en 'La maison de Matriona' doen verschijnen. Ze brachten hem roem, eerst en vooral in Rusland zelf, vervolgens over de gehele wereld. Het gaat om twee uitzonderlijke christelijke verhalen. Hierin vind men reeds het centrale thema van wat eens zijn ganse literaire oevre zal worden : de mens. Gans zijn werk is in feite een lofprijzing op de mens, een hymne die aanwezig is vanaf deze twee eerste verhalen. Ivan Denissovitch ondergaat de kruisweg van de goulag, maar op geen enkel moment verliest hij zijn waardigheid als mens, zo ook Matriona, de oude boerin die in totale armoede leeft en die sterft door zich op te offeren voor anderen.

Buiten de mens, is er ook de verwondering voor de schepping, want het werk van Solsjenitsyn is tegelijk cosmocentrisch. Maar deze verwondering voor de schepping moet men verdienen, en dit gebeurt door zelfverloochening, door het offer van zichzelf, door het aanvaarden van het lijden. Dit is ook het thema van 'Pavillon des cancéreux': wij bevinden ons in de greep van de ziekte, in de greep van de compromissen met de macht enz... Maar eenmaal het lijden gedragen, eenmaal de dood aanvaard komt de grote verwondering voor de schepping. In deze zin heeft Solsjenitsyn op een duidelijke manier, sterk maar tegelijk zeer discreet,de grote fundamentele christelijke waarden uitgedrukt. Hij zegt niet 'ik ben christen, ziedaar mijn vreugde!', maar hij geeft gans de voedingsbodem van het christendom, hij geeft gans de voedingsbodem van het christendom weer, en tegelijk alle eisen die het stelt.

Maar de destalinisatie heeft niet blijven duren. Anderzijds heeft het sovietregime vlug ingezien, dat Solsjenitsyn niet allen Stalin viseerde, maar gans het sovietsysteem vanaf Lenin.Hij stelde een verderfelijk systeem aan de kaak, atheïstisch, vernederend, want het is een systeem dat vanaf het begin de dood van God heeft geprogrammeerd en aan kerkvervolging heeft gedaan. De soviet- autoriteiten hadden beslist om Soltsjenitsyn te bestrijden door aanvallen in de pers en lasterlijke aantijgingen, ook door een totaal verbod op de publicatie van zijn werk.  Maar ook fysiek werd hij bedreigd  ( er was een poging tot moord in het begin van de jaren 1970, zoals blijkt uit de vrijgegeven archieven van de KGB in 1990). Dit alles heeft hem ertoe geleid om de publicatie van de 'De Goula Archipel' niet langer uit te stellen. Deze publicatie heeft geleid tot zijn uitwijzing uit de Soviet-unie. Het is vanaf dit moment dat ik hem persoonlijk heb gekend.

Een volkomen authentisch persoon

Wat op de eerste plaats Solsjenitsin karakteriseert is zijn veeleisendheid. Hij was veeleisend voor zichzelf en ten opzichte van anderen, maar ook ten opzichte van de maatschappij  waarin hij moest leven en waarin verschillende van zijn stellingnamen niet altijd goed begrepen werden. Hij was een verwoed verdediger van de vrijheid, maar hij was van mening dat de vrijheid nood had aan kaders, aan limieten, zonder nochtans te vervallen in het juridisme, dat hij in het Westen buitensporig vond. Hij heeft nooit opgehouden om de exessen van het liberalisme en van het juridisme te bekritiseren. Sommigen hebben hem verweten een nationalist te zijn, maar hij heeft zich altijd hiertegen verdedigd. Hij heeft geleden met zijn land, met zijn volk, wanneer hij meer dan dertig miljoen doden heeft verloren, zonder daarbij nog de doden van de oorlog te gedenken. Hij heeft zich nagenoeg geïdentificeerd met het lijden van zijn volk.

Wat Solsjenitsyn het meest karakteriseert, is zijn authenticiteit. Een authenticiteit tot het uiterste toe. Bij hem is alles authentisch. Ik herinner mij een interview op de televisie in mijn bijzijn, dat Bernard Pivot hem vroeg wanneer hij in zijn leven zich het gelukkigst voelde. Solsjenitsyn antwoordde : 'wanneer ik stervende was van kanker !'. Hij had in die tijd de openbaring van een waarachtige gelukzaligheid. Voor hem was het lijden de beproeving van de authenticiteit van de mens, het bewijs ook van zijn bekwaamheid om aan zichzelf te verzaken. In deze zin kan men zeggen dat er een volmaakte christelijke moraal bestond bij Sosjenitsyn.

Voor hem was het belangrijkste om niet toe te geven aan de leugen, of veeleer, zoals hij schreef, 'om niet te leven volgens de leugen'. Deze aanspraak was fundamenteel, ze was niet slechts politiek, zij was niet beperkt tot zijn strijd tegen het leugenachtige soviet systeem  in zijn geheel . Zij raakte de totaliteit van het leven, persoonlijk, sociaal, politiek... Volgens hem bracht het niet leven volgens de leugen zelfverloochening en offers met zich mee. Daaruit vloeit zijn gehechtheid aan het gebod van de zelfbeperking voort. Daarin treedt hij de christelijke ascese bij. Zijn bekwaamheid tot zelfverloochening ging trouwens veel verder, tot aan de verzaking van zichzelf, tot aan de acceptatie om zijn leven te geven voor de ander.  Toen hij me vroeg om 'de Goulag Archipel' te publiceren, wist hij dat hij zijn leven riskeerde. Hij schreef  het mij. Hij was zelfs bereid om zijn ganse familie op te offeren. Bij hem was de authenticiteit totaal.

 Vertaald uit SOP september-oktober 2008 door Kris Biesbroeck

ORTHODOXIE

Overzicht van alle Patriarchaten en andere autokefale Kerken(Canonische)

KLIK OP DE FOTO

MEDEDELING

Kerkwijding van de nieuw gebouwde orthodoxe Kerk

van de Heilige Nikolaas te Luxemburg

(Groot Hertogdom Luxemburg).

Op zaterdag 18 oktober 2008

Op zaterdag 18 oktober 2008 zal de plechtige inwijding plaats hebben van de nieuw gebouwde orthodoxe kerk van de Heilige Nikolaas te Luxemburg.

Het zal onze Metropoliet Panteleimon van België zijn die de kerk zal inwijden. Voor de gelegenheid zal hij omringd worden van meerdere metropolieten en bisschoppen van de omliggende landen. Men verwacht er heel veel volk. Op vraag van verschillende leden van onze parochie zouden we een bus willen inleggen met vertrek op vrijdag middag 17 oktober 2008. We zouden in de omgeving slapen om dan tijdig te kunnen deelnemen aan deze wijding van deze nieuwe kerk.

 Voor de verdere praktische organisatie zouden we graag reeds de namen weten van wie wenst mee te gaan. U kan dit laten weten aan Vader Bernard.

 Verdere informatie alsook de prijs volgen in de maand september.

 Iedereen is van harte welkom!

Inleiding

Talrijke "lokale" orthodoxe gemeenschappen in het Westen hebben wat de eredienst be­treft, gekozen voor de Russische traditie van liturgische muziek. Hier zijn wezenlijk twee redenen voor. Enerzijds is het zo dat de orthodoxe christenen van westerse afkomst vaak eerst met de Slavische orthodoxie in aanraking kwamen, vnl. via de talrijke Russische immi­granten die zich na de Revolutie van 1917 in het Westen vestigden en hier een intense cultureel-religieuze activiteit aan de dag legden, in dialoog met de westerse cultuur. Ander­zijds is het een feit dat de Russische liturgische zang op muzikaal vlak aansluit bij de wes­terse muzikale erfenis, dit in tegenstelling tot bv. de Grieks-Byzantijnse zang, die dan ook voor veel westerlingen "vreemd" klinkt.

Muzikaal gezien zijn de gezangen op deze opname een weerspiegeling van de huidige prak­tijk in Rusland, zij het dat ze omgezet zijn naar het Nederlands. Concreet wordt die praktijk beheerst door een systeem van acht modi of tonen (cf. het Gregoriaans), een soort van melodiemodellen die voor de meeste hymnen worden gebruikt. Voorts is de Russische litur­gische muziek vandaag meestal vierstemmig en homofoon. Toch heeft zij niet altijd zo ge­klonken: in navolging van de Byzantijnen - uit wiens handen de Russen het christelijke ge­loof ontvingen - hebben de Russen tot in de 16e eeuw eenstemmig gezongen, gebruik­makend van een notatiesysteem met neumen. De belangrijkste van deze oude zangstijlen wordt met de term Znamenny-Zang aangeduid (van 'znamja': teken, neum). Pas in de 16^e-­17^e eeuw kwam daar verandering in. Enerzijds kreeg men een diversifiëring van de eenstem­mige zang met als gevolg het ontstaan van de Zang van Kiëv - een soort van vereenvoudigde Znamenny-Zang die bijna gans het huidige liturgische repertoire bepaalt - en ook de zgn. Griekse Zang en Bulgaarse Zang, die tevens via Kiëv in Rusland werden geïntroduceerd maar waarvan de oorsprang vanwege hun snelle russificatie nog steeds onduidelijk is. Anderzijds deden onder westerse invloed het notenschrift en de meerstemmigheid hun intrede. Deze interesse voor het Westen zou vanaf ± 1700 een definitief karakter krijgen, met als gevolg veel nieuwe composities in westerse - Pools-Oekraïense, Italiaanse of Duitse - stijl. Dit belet echter niet dat ook oude melodieën werden behouden, maar dan in een meerstemmig kleedje. Dat verklaart waarom op deze opname talrijke hymnen weliswaar meerstemmig zijn, maar toch een melodie hebben die behoort tot de oude Znamenny-Zang, de Zang van Kiev, de Griekse of de Bulgaarse Zang, zij het dat die originele melodieën vaak vereenvoudigd wer­den om aan het westerse harmonische systeem te kunnen worden aangepast. Wat de nieuwe, "westerse" composities betreft, zijn een aantal grote figuren erin geslaagd om de liturgi­sche kwaliteit van hun composities hoog te houden en niet in het theatrale te vervallen. Een van hen is Dmitri Bortnjanski, van wie nog steeds zeer veel muziek wordt gezongen. Vooral zijn perfecte kennis van koorcompositie, zijn beheerste Iyriek en zijn bescheiden wijze om gevoelens te uiten, vallen op.

Dat er in onze contreien ooit een eigen orthodox muzikaal scheppingsproces op gang komt, is zeker niet ondenkbaar (o.m. in de Fins-orthodoxe kerk is dat al een tijdje aan de gang). De Traditie verbiedt dat trouwens niet: zij is immers het levende geheugen van de kerk, waarop wordt verdergebouwd. Belangrijk daarbij is, dat de liturgische zang steeds ten dienste staat van het woord dat ze ondersteunt en van de liturgische handeling die ze begeleidt. Liturgi­sche muziek is geen "kunst om de kunst", zij dient de "drager" te zijn van het gebed van de hele kerkgemeenschap, ingaand op de uitnodiging van Paulus: "Zingt voor God met een dankbaar hart psalmen, hymnen en liederen, ingegeven door de Geest" (Kol. 3,16).

Het programma van deze opname

Op deze opname vindt u een keuze van gezangen uit de Vespers, de Metten en de Godde­lijke Liturgie van de Heilige Johannes Chrysostomos. Gezien van oudsher de liturgische dag niet 's morgens, maar aan de vooravond begint, komen de Vespers op de eerste plaats. Zodoende krijgen we een beweging die de gelovige voert vanuit de duisternis van de nacht en de dood, naar het licht van de dag en de Verrijzenis. De liturgische dag heeft natuurlijk als hoogtepunt de Goddelijke Liturgie (de Eucharistie), waarin de gelovige, door het Lichaam en het Bloed van de Verrezene te ontvangen, binnentreedt in het mysterie van Christus' Lichaam en zijn Verrijzenis mag aanschouwen. De Liturgie bestaat uit twee grote, comple­mentaire delen: de dienst van het woord en de dienst van het altaar, of de liturgie van de catechumenen en de liturgie van de gelovigen, t.t.z. dat deel van de Liturgie dat vnl. uit onderricht bestaat, en dat deel waarin het eigenlijke offer wordt gebracht.

Vespers

1 Psalm 103 (104): "Zegen de Heer, mijn ziel" - Griekse Zang

In deze verzen uit Psalm 103 (104) worden de scheppende God en zijn Voorzienigheid ge­-prezen. De woorden herinneren de gelovigen aan de gelukzaligheid van de eerste mens,

wanneer hij, nog onschuldig, samen met de engelen zijn Schepper prees.

2 Psalmkathisma "Gelukkig de man"

In deze verzen uit Psalm 1, 2 en 3 weerklinkt niet enkel spijt over de zondeval van de mens,

maar tevens hoop op redding. De verzen worden telkens beantwoord met het drievoudige

Alleluia. Dit gezang wordt met de Griekse term Kathisma aangeduid, wat verwijst naar het

feit dat de gelovigen tijdens het zingen van deze psalm mogen zitten.

3 Lichtpsalm, toon 5: "Heer ik roep tot U, verhoor mij" - Eenvoudige Zang van Kiëv Ais inleiding op de groep van zogenaamde Stichieren (cf. de tracks 4-7) weerklinken enkele verzen uit Psalm 140 (141) waarin de mens hoopt dat zijn roep, zijn gebed tot God, mag worden verhoord.

4 1e en 2e Stichiere van de Verrijzenis, toon 1

5 1e Stichiere van de Verrijzenis, toon 2

6 1e Stichiere van de Verrijzenis, toon 4

7 1e en 3e Stichiere van de Verrijzenis, toon 8

Eenvoudige Zang van Kiëv

De zogenaamde Stichieren (van het Griekse woord "stichos", dat "vers" betekent) belichten het thema van de dag en worden in verschillende tonen uitgevoerd. In deze opname wordt gekozen voor het thema van de zondag, dus van de Verrijzenis, die in poëtische bewoordin­gen wordt bezongen. Christus wordt - om een van de Stichieren aan te halen - geroemd als de Verlosser die door het kruis de gevallen natuur van de mens heeft vernieuwd en hem de weg naar de Hemel heeft getoond.

8 Avondhymne "Vriendelijk Licht"

Dit prijslied tot Christus vormt het centrale punt van de Vesperdienst en is een van de wei­nige vroegchristelijke hymnen die we kennen. Bij het bereiken van de zonsondergang wordt Christus aanroepen als het Licht, het vriendelijke, vreugdevolle Licht. Deze hymne wordt gezongen nadat de celebranten met het wierookvat en een brandende kaars (in processie) tot voor de koninklijke poorten van de ikonenwand zijn gegaan en de diaken heeft uitgeroe­pen: "Wijsheid! Staat op!"

9 Prokimen van de zaterdagavond, toon 6: "De Heer regeert"

 Eenvoudige Znamenny-Zang

Vlak voor de lezing(en) uit het Oude Testament wordt het zogenaamde Prokimen (Graduale) gezongen. Op zaterdagavond komt dat uit Psalm 92 (93) en begint het met de woorden: "De Heer regeert, met majesteit is Hij omkleed". Het ademt dus nog steeds die feestelijkheid die we ook in de Avondhymne terugvinden.

10 Kantiek van Symeon, toon 6 - Eenvoudige Zang van Kiëv

Ook in deze hymne treft men de thematiek van het Licht aan, want de zalige Symeon, wanneer hij de Gezalfde ziet, verkondigt Gods lof met de woorden: "Nu laat Gij, o Heer, uw dienaar gaan in vrede, naar uw woord: want mijn ogen hebben uw Heil aanschouwd, [...] Licht tot verlichting van de heidenen..." (Luc. 2,29-32).

11 Troparion van de Moeder Gods, toon 4: "Moeder Gods en Maagd"

  Eenvoudige Griekse Zang

Deze hymne tot de Moeder Gods - het Ave Maria - wordt naar het einde toe van de Vespers op zaterdagavond gezongen. Het hymnografische type van het Troparion duidt op een poë­tische hymne die de essentie van een heilsgebeurtenis of van de gevierde heilige weergeeft.

12 "Onder uw hoede" - Dmitri Bortnjanski (1752-1825)

Deze tweede hymne tot de Moeder Gods is in de Russische kerk bijzonder geliefd, niet in het minst vanwege de muzikale compositie van de hand van de bekende Russische componist Dmitri Bortnjanski. De tekst verhaalt hoe de gelovigen vluchten onder de hoede van de

Moeder Gods en haar vragen om verlossing uit alle gevaar

Metten

13 "God is Heer en Hij is ons verschenen", toon 4 - Eenvoudige Griekse Zang

In het begin van de Metten weerklinkt deze lofprijzing tot God, die voor onze verlossing op aarde is gekomen. Ze luidt: "God is Heer en Hij is ons verschenen, gezegend hij die komt in de naam des Heren." Dit refrein wordt afgewisseld met verzen uit Psalm 117 (118).

14 Polyeleos: "Looft de naam des Heren" - Eenvoudige Znamenny-Zang

Dit feestelijke gezang vormt een van de belangrijkste momenten uit de Metten. Het wordt met de Griekse term Polyeleos aangeduid, wat zoveel betekent als: veel erbarmen; het heet zo, omdat het woord "erbarmen" steeds opnieuw terugkeert en de kern vormt van de Psal­men 134 (135) en 135 (136) waarop de tekst van het Polyeleos gebaseerd is. Na elk vers weerklinkt het Alleluia.

15 Opstandingstroparia I en II, toon 5: "Gezegend zijt Gij, o Heer"

Eenvoudige Zang van Kiëv

Deze zogenaamde Opstandingstroparia verhalen hoe de vrouwen bij het Graf kwamen en zagen dat het leeg was. De verschillende Troparia worden van elkaar gescheiden door het refrein: "Gezegend zijt Gij, o Heer, leer mij uw gerechtigheid".

Goddelijke Liturgie van de Heilige Johannes Chrysostomos

16 Vredeslitanie - Eenvoudige Zang van Kiëv

Uit het eerste deel van de Goddelijke Liturgie horen we om te beginnen de Vredeslitanie, waarin de diaken de Heer bidt om de hemelse vrede, zonder dewelke het binnentreden van Gods Rijk onmogelijk is.

17 1e Antifoon van Pasen: "Juich voor de Heer, gehele aarde" - Znamenny-Zang

18 3e Antifoon: de Zaligsprekingen - melodie uit Moskou

Met deze hymnen, waarin de heilsverwachting van het volk Israël wordt uitgedrukt, bezin­gen de gelovigen Gods weldaden. Deze gezangen heten Antifonen, omdat ze oorspronkelijk - en ook nu nog, als de mogelijkheid daartoe bestaat - afwisselend door twee koren worden gezongen. In dit geval is de Eerste Antifoon die voor Pasen, met verzen uit Psalm 65 (66). De Derde Antifoon bestaat meestal uit de Zaligsprekingen.

19 Kleine Intocht: "Kom, laten wij Christus aanbidden"

Tijdens het zingen van de Zaligsprekingen vindt de Kleine Intocht plaats, een processie met het evangelieboek tot voor de koninklijke poorten van de ikonenwand, als een teken van de komst van Christus die de blijde boodschap verkondigt. Op het einde van deze Intocht zet het koor een plechtige hymne in, waarin Christus als Redder wordt gehuldigd, vermits Hij uit de doden is opgestaan.

20 Troparion van de Verrijzenis, toon 1 - Eenvoudige Griekse Zang

21 Troparion en Kondakion van de Verrijzenis, toon 2 - Eenvoudige Zang van Kiëv

22 Troparion van de Verrijzenis, toon 3 - Eenvoudige Zang van Kiëv

23 Troparion van de H. Apostel Andreas, toon 4 - Eenvoudige Griekse Zang

24 Troparion en Kondakion van de Verrijzenis, toon 7

25 Troparion en Kondakion van de Verrijzenis, toon 8 - Eenvoudige Griekse Zang

Na de Kleine Intocht wordt een reeks van zogenaamde Troparia en Kondakia in verschillende tonen gezongen. Dit zijn zeer oude Byzantijnse dichtvormen die een samenvatting geven van de zin van het gevierde feest of van het leven van de heilige die herdacht wordt. Op deze opname zijn alle Troparia en Kondakia aan het thema van de Verrijzenis gewijd, behalve het Troparion ter ere van de Heilige Apostel Andreas, "de eerstgeroepene der apostelen". In de Troparia en Kondakia van de Verrijzenis wordt steeds opnieuw onderstreept hoezeer de Opstanding van Christus een kosmische gebeurtenis is, waardoor niet enkel elke gelovige, maar de hele schepping wordt verlost, met Adam voorop, de eerste mens.

26 Trisagion: "Heilige God" - Trajan Popesco

Het Trisagion - het driemaal heilig - is een hymne ter ere van de Heilige Drie-Eenheid, waar­van de tekst verschillende malen wordt herhaald. Deze luidt: "Heilige God, Heilige Sterke, Heilige Onsterfelijke, ontferm U over ons." God de Vader wordt verheerlijkt als de bron van alle heiligheid, de Zoon, de sterke, als overwinnaar van de dood, en de Heilige Geest, de levenschenker, als de adem van het eeuwige leven. In dit geval horen we het Trisagion in het Nederlands en het Roemeens, vermits het om een melodie van de Roemeense componist Trajan Popesco gaat.

27 Prokimen van de Verrijzenis, toon 7: "De Heer schenkt zijn volk kracht"

28 Alleluia, toon 1 - Eenvoudige Zang van Kiëv

Na het Trisagion komen de schriftlezingen aan de beurt. Deze vormen het hoogtepunt van het eerste deel van de Liturgie, vermits de gelovigen nu het woord van Christus zelf en van zijn eerste getuigen, de apostelen, horen. Het epistel wordt voorafgegaan door het Prokimen (het Graduale), in dit geval in toon 7, met verzen uit Psalm 28 (29). Na het epistel volgt ter voorbereiding van de evangelielezing het Alleluia, hier met tussenverzen uit Psalm 91 (92).

29 Dringende Litanie - Eenvoudige Zang van Kiëv

De liturgie van de catechumenen wordt afgesloten met enkele litanieën, waaronder de zo­genaamde Dringende Litanie. "Dringend", omdat de voorbeden telkens door een drievou­dig Kyrie Eleison worden beantwoord, wat het dringende, smekende karakter onderlijnt.

30 Cherubijnenhymne: "Wij, die verzinnebeelden" - Zang van Kiëv (Dvoretski)

Het tweede deel van de Goddelijke Liturgie, de liturgie van de gelovigen, begint met een grote processie waarbij de offergaven van het zijaltaar naar het hoofdaltaar worden over­gebracht. Deze intocht is een aanschouwelijke voorstelling van de tocht van Christus van Bethanië naar Jeruzalem, waarbij Hij op het altaar als in zijn Graf wordt gelegd. Tijdens deze processie wordt de zogenaamde Cherubijnenhymne op zeer plechtige wijze gezongen. Zij werd reeds in het jaar 574 in de liturgie geïntroduceerd en ontleent haar naam aan het begin van de tekst: "Wij die de cherubijnen verzinnebeelden".

31 Eucharistische Canon - "Feofanovskoje"

Uit de Eucharistische Canon horen we eerst de in leiding, waarin de celebrant het godsvolk uitnodigt om het offer in vrede op te dragen. Nadien is er het Sanctus, dit is het "Heilig, Heilig, Heilig" dat de engelen rond Gods hemelse troon zingen en waaraan ook de gelovi­gen op aarde mogen deelnemen. En verder de hymne na de woorden van de Instelling van

de Eucharistie, die luidt: "Wij prijzen U, wij loven U, wij zeggen U dank, o Heer, en wij bidden U"; dit gezang is als het ware de samenvatting van het ganse thema van de Eucharistie.

32 Hymne tot de Moeder Gods - melodie uit Wit-Rusland

Na de Eucharistische Canon is het de Moeder Gods die als eerste wordt bezongen bij de gedachtenis van alle gelovigen van de Kerk in wiens naam de priester de Eucharistie op­draagt: dit zijn zowel de heiligen als alle levenden en gestorvenen.

33 "Onze Vader" - Nikolaj Rimski-Korsakov (1844-1908)

Vóór de communie wordt het Onze Vader gezongen. De liturgische plaats van dit gebed,

vlak voor de Maaltijd van de Heer, toont dat het "dagelijks brood" wel degelijk het eucharistische brood is. Het is het brood van het komende Koninkrijk, waarvan de gelovigen nu al in volle realiteit kunnen proeven.

34 "Koning van de Hemel", toon 6 - Eenvoudige Zang van Kiëv

Het is op vele plaatsen de gewoonte om net voor de communie van de gelovigen het "Ko­ning van de Hemel" te zingen, een gebed tot de Heilige Geest. Het is een vraag om hulp van de Geest, opdat de gelovige niet verteerd zou worden door het vuur van de Eucharistie.

35 Communiezang: "Ontvangt het Lichaam van Christus"

De hymne die tijdens de communie wordt gezongen, nodigt de gelovigen uit om het Lichaam van Christus te ontvangen en van zijn Bloed te drinken, die de bron van onsterfelijkheid zijn.

36 "Wij hebben het ware Licht aanschouwd", toon 2 - Eenvoudige Zang van Kiëv

37 Psalm 33 (34): "Ik wil de Heer zegenen te allen tijde"

Het mysterie van de communie is zo ontzagwekkend, dat de gelovigen onmiddellijk erna dankzeggen met de woorden: "Wij hebben het ware licht aanschouwd, de hemelse Geest ontvangen, het ware geloof gevonden; wij aanbidden de ondeelbare Drie-Eenheid, want Zij heeft ons gered". Deze dankbaarheid en vreugde jegens God weerklinken ook nog na de eindzegen van de priester, in de verzen uit Psalm 33 (34).

Dienst der Overledenen

38 Kondakion van de Overledenen: "Met uw heiligen, laat rusten"

Eenvoudige Znamenny-Zang

"Eeuwige gedachtenis"

In het Kondakion uit de Dienst der Overledenen vragen de gelovigen aan Christus dat Hij de ziel van zijn dienaren zou laten rusten met zijn heiligen, daar waar geen smart of droefheid is, maar eeuwig leven. En op het einde van de dienst vraagt het godsvolk om eeuwige gedachtenis van de overledenen.

Vasten- en Paastijd

39 "Nu dienen" uit de Liturgie van de Voorafgewijde Gaven

naar Dmitri Bortnjanski (1752-1825)

Tijdens de weekdagen van de Grote Vasten wordt op woensdag- en vrijdagavond een

communiedienst gehouden, die de Liturgie van de Voorafgewijde Gaven wordt genoemd; voorafgewijd, omdat het brood en de wijn reeds de zondag ervoor geconsacreerd werden. Wanneer die geconsacreerde gaven naar het hoofdaltaar worden overgebracht, weerklinkt een plechtige hymne waarin de gelovigen, die samen met de onzichtbare, hemelse Machten dienen, wordt gevraagd om de Heer met geloof en liefde te naderen, opdat zij deel mogen hebben aan het eeuwige Leven.

40 Troparia van Goede Vrijdag, toon 2 - Bulgaarse Zang

Op Goede Vrijdag worden elk jaar opnieuw de beroemde Troparia gezongen waarin het verhaal van Jozef van Arimathea wordt verteld, die het lichaam van Christus van het kruis haalde, het met linnen omhulde en in een nieuw graf legde; en ook het verhaal van de vrouwen die bij het graf kwamen om het lichaam met myron te balsemen. Sinds de late Middeleeuwen gaat het zingen van deze Troparia gepaard met een processie vanuit de altaar­ruimte tot in het midden van de kerk, een processie met het zogenaamde Epitafion, een doek waarop een afbeelding van de graflegging en de bewening van Christus te zien is.

41 3e Antifoon van Pasen

Deze opname sluit af met enkele gezangen voor Pasen, het feest der feesten. AI vanaf de eerste eeuwen brengen de gelovigen de Paasnacht in de kerk door, waar weelderig kaars­licht brandt, dit om te wijzen op de vernietiging van de duisternis van de dood en op de triomf van het licht van de verrezen Christus. In de Liturgie van Pasen weerklinkt als 3e Antifoon het Troparion van Pasen (cf. track 42), afgewisseld met enkele verzen uit Psalm 67 (68) waarin Gods triomf bezongen wordt.

42 Troparion van Pasen, in het Roemeens, het Grieks en het Kerkslavisch

melodieën: Roemeens, Grieks-Byzantijns en Znamenny-Zang

Tijdens de Paasnacht - en in de ganse Paastijd - weergalmt steeds opnieuw het Troparion van Pasen, die hymne van grenzeloze vreugde om het nieuwe Leven: "Christus, verrezen uit de doden, door Zijn dood overwon Hij de dood, en schenkt terug het Leven aan hen in het graf." Om de universaliteit van dit gebeuren te beklemtonen, wordt deze hymne in verschil­lende talen en volgens diverse zangwijzen gezongen.

43 Heilwens: "Nog vele jaren!" - melodie naar Dmitri Bortnjanski (1752-1825)

Xavier Verbeke

Het koor van de Orthodoxe Communauteit van de Heilige Apostel Adreas te Gent.

Deze CD met als titel "Mijn ziel love de Heer" wordt precies uitgebracht bij de dertigste verjaardag van de Orthodoxe Communauteit van de Heilige Apostel Andreas te Gent, meteen de dertigste verjaardag van het ontstaan van het koor. Op 26 november 1972 werd de eerste Goddelijke Liturgie gecelebreerd. Deze Communauteit, die sterk geïntegreerd is in de Orthodoxe Fraterniteit in West-Europa, kenmerkt zich op drievoudige wijze: zij is Nederlandstalig, sedert haar stichting trouw aan de Slavische traditie, en situeert zich in de schoot van het Oecumenisch Patriarchaat.

Van bij het begin werden alle liturgische diensten in het Nederlands gecelebreerd en door het koor gezongen. Aldus wist de orthodoxe communauteit zich volkomen te integreren in de Vlaamse samen­leving.

Een orthodox kerkkoor bestaat niet voor zichzelf. Alle leden ervan, en de koorleider op de eerste plaats, zijn ervan bewust dat bij het "Liturgisch zingen" het gebed centraal staat. Het koor "treedt niet op", de dienst wordt niet "opgeluisterd". Het koor "participeert", neemt echt deel aan de liturgische celebraties. Het koor verpersoonlijkt het Godsvolk, behoort tot het Godsvolk. In die lijn vervult het koor een heel speciale rol. Aldus is het koor altijd aanwezig bij de vele liturgische diensten: de weke­lijkse Goddelijke liturgieën, de Vespers en Metten, de Vasten- en Paastijd, de grote feesten, doop, huwelijk en dienst der overledenen. En ook op oecumenisch vlak wordt actief meegewerkt door het koor.

Na verschillende koorleiders van de eerste periode, die zich eveneens verdienstelijk opstelde, wordt het koor thans sedert 1993 geleid door Paul Morreel, die met enorme bezieling en enthousiasme het repertorium van de gezangen wist uit te breiden en de uitvoering ervan wist te verbeteren en te verfijnen. Alle koorleden delen in het bereikte resultaat, vrucht van hun trouwe aanwezigheid bij de vele liturgische diensten en hun medewerking op repetities. Ook de twee plaatsvervangende koor­leidsters, Thérèse Moortgat-De Tavernier en Lieve Leys-Baret, mogen niet vergeten worden. Zij werken onvermoeibaar mee aan de permanentie.

Vader Ignace

Op 19 januari had in de Kerk van Zaffelare de inwijding plaats van de icoon van Allerheiligen. De inwijding werd voorafgegaan door een orthodoxe vesperdienst. Aartspriester I.Peckstadt, rektor van de orthodoxe parochie van de Heilige Anreas in Gent ging in deze celebratie voor De vesperdienst werd opgeluisterd door het koor van de orthodoxe parochie van de Heilige Andreas te Gent.                            

Op deze icoon bevinden zich in een grote rood-groene cirkel, symbool van eeuwigheid, een groep 'gelukzaligen' die deel hebben aan de hemelse Heerlijkheid met in het centrum ervan Christus, omgeven door een Mandorla (lichtend goud in het midden en met helrode en oranjeband waarop greschreven staat in het grieks : Jezus Christos). Hij zetelt in al zijn majesteit gezeten op een regenboog. Met Zijn rechterhand zegent Hij en met Zijn linkerhand houdt Hij het evangelieboek open, leiddraad naar ons eeuwig geluk, waarop geschreven staat 'Komt gezegenden van mijn Vader'.

Boven Hem zien wij het kruis, instrument van onze verlossing en teken van Zijn overwinning op zonde en dood; vier engelen staan in verering rond het kruis.

Links en rechts van de Mandorla buigen Maria, de moeder Gods en Johannes de Doper zich naar Jezus Christius, bij wie zij ten beste spreken voor alle mensen.

Links en rechts onder de vier engelen staan van boven naar beneden afgebeeld : de aartsvaders en profeten, apostelen (maar 8), bisschoppen

in hun liturgische gewaden, martelaren (L), monniken (R), prinsen en prinsessen (L) en heilige vrouwen (R).

Onder Christus staat een lege troon, met een rode doek, waarop Hij bij Zijn wederkomst zal zetelen om te oordelen over het goede en het kwade. Adam en Eva knielen er bij. Op het onderste gedeelte treffen wij een landschap aan van bomen en bloemen, hetgeen meteen het Paradijs oproept; Abraham en Jacob, die in een doek de zielen van de overleden rechtvaardigen dragen, staan er afgebeeld, als mede in het midden de goede moordenaar : 'Heden nog zult gij met mij zijn in het Paradijs'.

Aan de buitenkant van de grote cirkel bevinden zich vier levende wezens : mens (engel), arend, leeuw en stier, symbolen van wat het verstandigste, het vaardigste, het edelste en het sterkste is in de schepping. Later werden het de symbolen van de 4 evangelisten : Mattheüs, Johannes, Marcus en Lucas.

Al deze rond Christus afgebeelde 'gelukzaligen' , vertegenwoordigen de ontelbare menigte van mensen die, door de eeuwen heen, tijdens hun leven in vriendschap met Hem geleefd hebben, die vrede maakten met iedereen en die nu bij Hem zijn.

Heel die menigte, waaronder onze familieleden en vrienden 

herdenken wij in onze parochiegemeenschap met Allerheiligen.

In 2006 geschilderd door Paul Carlier, naar een kleine icoon van Mathias Küpers, monnik van Chevetogne en gewijd op 19 januari 2007