09-06-07

Over de sacramenten - deel 3

ORTHODOX RITUEEL - de sacramenten - deel 3

De wijding - het huwelijk en de ziekenzalving

(Uit het boek L'orthodoxie - Metropoliet Kallistos (Ware)

 

 

 

HET SACRAMENT VAN DE WIJDING

 

 

      De orthodoxe kerk kent drie hogere orden : het episcopaat, het priesterschap en het diaconaat; en twee lagere orden : het subdiaconaat en het lectoraat ( Er was een tijd dat er ook nog andere orden bestonden, maar deze zijn in onbruik geraakt). De wijding van de hogere orden gebeurt altijd in het kader van een liturgie, en moet altijd individueel zijn. volgens de byzantijnse ritus, die verschilt van deze van de romeinse ritus. Één enkele diaken, priester of bisschop wordt in het kader van een liturgie gewijd. Alleen de bisschop heeft de macht om te wijden (22). Wat een bisschop betreft, hier speelt de collegialiteit een grote rol. Daarom moet de wijding van een bisschop altijd gebeuren door twee-drie bisschoppen minimum; dus nooit door één bisschop alleen. Alhoewel de wijdingen door bisschoppen worden voltrokken, toch is de instemming van gans het godsvolg vereist. Het is daarom dat op een bepaald ogenblik tijdens de liturgie, de ganse gemeenschap dit bevestigd door te roepen ‘Axios’ (hij is waardig)(23)

 

      De orthodoxe geestelijkheid is onderverdeeld in twee groepen : de ‘witte’ geestelijkheid, die gehuwd is, en de ‘zwarte’ geestelijkheid of  de monniken. De wijdelingen moeten hun weg kiezen voor de wijding, want na de wijding kan men niet meer huwen. Men moet dus huwen voor de wijding. Zij die voor het celibaat kiezen worden eerst tot monnik gewijd voor dat zij priester worden gewijd.. Maar er zijn in de orthodoxe Kerk vandaag enkele uitzonderingen van celibataire priesters, die geen monnikenwijding hebben ontvangen . Zij kunnen echter, evenals de andere, niet meer huwen. Indien een priester weduwnaar wordt, kan hij niet hertrouwen.

      Als algemene regel geldt dat een parochiepriester gehuw is, en het is slechts in uitzonderlijke gevallen dat een monnik wordt aangesteld voor de functie van parochiepriester (24). De bisschoppen wordt altijd gekozen uit de ‘zwarte’ geestelijkheid.(25). Een weduwnaar-priester kan bisschop worden indien hij de monastieke geloften uitspreekt. Het is in de huidige monastieke situatie  niet altijd gemakkelijk om kandidaten te vinden voor het bisschopsambt, en men heeft al gediscussieerd over de vraag of dit zo moet blijven. Een oplossing ligt zeker niet in het veranderen van de bestaande regels, die wil, dat een bisschop eerst monnik wordt, maar eerder in het opnieuw leven inblazen van het monastieke leven.

(22) In geval van noodzaak kan een archimandriet of een aartspriester, wanneer hij

daartoe gemandateerd is door de bisschop, een lector wijden.

(23) Wat er gebeurt, wanneer de gelovigen zouden zeggen ‘Anaxios’(hij is onwaardig)

 is niet geheel duidelijk. Het geval heeft zich in de loop der tijden voorgedaan in

 Constantinopel en Griekenland, maar zonder gevolg. In theorie echter moet een

 wijding de goedkeuring van het volk krijgen.

(24) Heden ten dage doen heel wat monniken, vooral in de diaspora dienst als

 parochiepriester , maar velen betreuren deze afwijking van de traditionele

 gebruiken.

(25) Deze regel bestaat al vanaf minstens de VIe eeuw, maar er waren in de primitieve  Kerk verschillende gehuwde bisschoppen, waaronder de Heilige Petrus.

 

 

In de primitieve Kerk, werd de bisschop verkozen door het gehele bisdom, clerici en leken. Vandaag  de dag is het  over het algemeen de synode van elke autokefale Kerk afzonderlijk die bisschoppen  op de vacante zetels benoemd. Maar in enkele Kerken – met name Antiochië en Cyprus , is er nog een gewijzigd systeem van benoemingen van kracht. Het concilie van Moscou van 1917-1918 heeft beslist, dat voortaan de bisschoppen van de russische Kerk zouden verkozen worden door gelovigen en geestelijkheid. Deze regel is nog altijd bewaard in de russische jurisdictie van Parijs, maar in de politieke situatie van de sovjetunie is(was) dit ontoepasbaar.

 

      Het diakonaat is veel belangrijker in de orthodoxe Kerk dan in de westerse gemeenschappen. Voor de rooms-katholieken en de anglicanen, is het enkel een voorbereiding op het priesterschap, maar bij de orthodoxen is het een permanent ambt en veel diakens hebben niet eens de intentie om priester te worden (26). Gewoonlijk is het een priester, die in de grote katholieke misliturgie dienst doet als diaken, terwijl in de orthodoxe Kerk de diaken alleen zijn liturgisch gewaad draagt., een priester die hem vervangt zegt de gebeden van de diaken, maar met het gewaad van een priester, zonder mogelijke verwarring.

 

      Volgens het canonisch recht kan een priester niet gewijd worden voor de leeftijd van 30 jaar en een diaken voor 25 jaar. Maar deze regel wordt in de prktijk niet altijd strikt gevolgd.

 

      Nota over de kerkelijke titels :

 

      Patriarch : Titel van het hoofd van sommige autokefale Kerken. De hoofden van de andere Kerken worden aartsbisschop of metropoliet genoemd.

 

      Metropoliet, aartsbisschop : Oorspronkelijk  was de metropoliet de bisschop van een provinciehoofdstad, terwijl de titel van aartsbisschop gegeven werd aan belangrijk geachte eminente bisschoppen, maar waarvan de zetel niet afhing van een hoofdstad. In deze zin gebruiken de russen nog altijd deze titel. De Grieken echter geven de titel van metropoliet aan elke diocesane bisschop, en noemen aartsbisschoppen hen die voordien metropolieten waren. Zo is een aartsbisschop bij de Grieken hoger in rang dan een metropoliet. Bij de russen daarentegen is de titel van metropoliet de hoogste.

 

      Archimandriet:  Oorspronkelijk is dit een monnik die de geestelijke leiding heeft over verschillende kloosters, of de overste van een belangrijk klooster. Vandaag  is deze titel als het ware een ere-titel voor een belangrijke monnik.

 

      Higoumène: Bij de grieken : de abt van een monasterie. Bij de Russen : een ere-titel voor een priester monnik (niet noodzakelijk een abt). Een  russische higoumène is minder in rang dan een archimandriet.

 

      Aartspriester : Eretitel gegeven aan gehuwde priesters, te vergelijken met een archimandriet.

(26) Vandaag bestaat in de rooms kath.Kerk ook het ambt van gehuwd permanent diaken.

Het zijn gehuwde mannen die diaken gewijd worden, maar kunnen geen priester worden.

 

 

 

            Hiero-monnik : Priester monnik

 

            Hiero-diaken : Priester-diaken

 

            Aartsdiaken en protodiaken : Eretitels gegeven aan diakens. Aartsdiaken voor de monniken en protodiaken voor de diakens die geen monnik zijn. In het Westen heeft de aarts-diaken momenteel de rang van priester, maar in de orthodoxe Kerk blijft hij diaken.

 

 

HET HUWELIJK

 

            Het trinitaire mysterie van de eenheid in verscheidenheid is niet alleen van toepassing op de leer van de Kerk, maar ook op deze van het huwelijk. De mens is gemaakt naar het beeld van God, en is niet geschapen om alleen te zijn, uitgezonderd enkele buitengewone gevallen, maar om in een gezin te leven. God heeft de eerste familie gezegend en heeft aan Adam en Eva het bevel gegeven : wees vruchtbaar en vermenigvuldig u. Daarom zal ook de Kerk de vereniging van man en vrouw zegenen. Het huwelijk is niet enkel een natuurlijke toestand, maar een genade. Het is een roeping die niet minder waard is dan de monastieke roeping en vraagt een charisma, of een speciale gave van de Heilige Geest, wat ons gegeven wordt door het sacrament.

 

            De huwelijksceremonie bevat twee delen, oorspronkelijk waren zij gescheiden, maar nu hebben ze plaats, de één na de ander zonder onderbreking : het is de verloving en de kroning. Dit laatste vormt het eigenlijke sacrament.

 

            Het belangrijke deel van de verloving is de zegen en de uitwisseling van de ringen,waarborg van  de wederzijdse toestemming, die in alle vrijheid aan de twee verloofden wordt gegeven, want het sacrament kan  niet gegeven worden zonder goedkeuring van de twee partijen.Het hoogtepunt van het tweede gedeelte is de ceremonie van de kroning : de kronen worden door de priester geplaatst op het hoofd van de echtgenoten. Deze kronen zijn gemaakt van bladeren en bloemen bij de Grieken, van goud of zilver bij de Russen. Zij zijn het zichtbare teken van het sacrament en duiden op de speciale genade welke het echtpaar ontvangt van de Heilige Geest om een nieuw gezin te vormen, een huiskerk. Deze kronen zijn kronen van vreugde maar ook van martelaarschap, want elk echt huwelijk vraagt van de kant van de andere een volledige zelfverloochening. Op het einde van de dienst, ter herinnering aan de bruiloft van Kana, drink het koppel uit dezelfde beker. Dit symboliseert het feit, dat zij voortaan het zelfde leven zullen delen.

 

            De orthodoxe Kerk staat de echtscheiding en het her-huwen toe.Daarvoor steunt zij op de tekst van Mattheüs 18,9, waar de Heer zegt : “Wie zijn vrouw verstoot – behalve in het geval van  ontrouw – en een ander huwt begaat een echtbreuk”. De orthodoxe Kerk volgt het voorbeeld van Jezus die een uitzondering op de wet van de onverbreekbaarheid heeft toegestaan. Het is duidelijk dat de Kerk het huwelijk ziet als fundamenteel onverbreekbaar en veroordeelt een breuk als een zonde. Maar door de zonde te veroordelen, helpt de Kerk de zondaars door hen een tweede kans te geven. En wanneer een huwelijk in realiteit heeft opgehouden te bestaan, dan eist de orthodoxe Kerk niet dat men het in stand houdt als een  legale fictie. De echtscheiding wordt dus toegekend als een uitzondering, een noodzakelijke toegeving aan de menselijke zondigheid, het is een akt van oikonomia (economie of dispensatie) en van filanthropia (goddelijke liefde). Maar zij zal er alles aan doen om de man en de vrouw te helpen om opnieuw te kunnen  openbloeien na hun val. De orthodoxe Kerk weet dat een tweede vereniging nooit dezelfde kan zijn als de eerste, en daarom zal bij een tweede huwelijk een deel van de vreugdeceremonie worden weggelaten, en vervangen door boete gebeden.

Het orthodoxe canonisch recht , dat een tweede en zelfs derde huwelijk toestaat, verbiedt uitdrukkelijk een vierde. In theorie wordt de echtscheiding alleen verleend in geval van echtbreuk, maar het wordt tocht dikwijls ook verleend voor andere gevallen.. Vanuit het standpunt van de orthodoxe theologie is het burgerlijk huwelijk niet voldoende, en een hertrouwen in de Kerk kan natuurlijk maar gegeven worden als de echtscheiding geautoriseerd is door de kerkelijke autoriteiten.

De kunstmatige beperking van de geboorten is verboden in de meeste orthodoxe Kerken.

 

ZIEKENZALVING

 

            Dit sacrament ( in het grieks euchelaion, “olie van gebed”) is beschreven in het vijfde hoofdstuk van Jacobus (vv.14-15) : “Is iemand bij u ziek? Laat hij dan de oudsten der gemeente roepen, opdat zij over hem een gebed uitspreken en met olie zalven in de naam des Heren. En het gelovige gebed zal de lijder gezond maken, en de Here zal hem oprichten. En als hij zonden heeft begaan, zal hem vergiffenis geschonken worden”. Dit sacrament, zoals men het leest in de schrift, heeft een dubbel effect : het brengt niet alleen de genezing van het lichaam, maar ook de vergeving van de zonden voort De mens is tegelijk lichaam en ziel, er kunnen geen duidelijke grenzen getrokken worden tussen de ziekten van het lichaam en die van de geest. De orthodoxie gelooft niet dat het sacrament van de ziekenzalving automatisch de zieke geneest. Hij kan genezen, maar als hij niet geneest, dan heeft het sacrament zijn uitwerking in de diepte, het geeft hem de geestelijke kracht die hij nodig heeft om te sterven (27). Dit sacrament is voor de rest niet noodzakelijk gereserveerd voor de stervenden, maar het is bestemd voor élke ziekte, welke ook de ernst ervan is.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 (27) “Er volgt hieruit dat dit sacrament twee gezichten heeft : het ene , gezien vanuit het standpunt van de genezing, het andere vanuit het standpunt van de bevrijding van de  ziekte door de dood” S.Boulgakoff, l’orthodoxie,p.162.

 




 


 

17:59 Gepost in theologie | Permalink | Commentaren (0)

De commentaren zijn gesloten.