13-10-08

Alexander Solsjenitsyn - door Nikita Struve

Alexander Solsjenitsyn

 Door Nikita STRUVE

 

 

Solzhenitsyn

Alexander Solsjenitsyn  is gestorven in de nacht van 3 tot 4 augustus 2008 in zijn residentie dicht bij Moscou, in de leeftijd van 89 jaar. Zijn begrafenis werd gehouden in het Monasterie van de Moeder Gods van de Gave, te Moscou op 6 augustus in het bijzijn van Nikita STRUVE, zijn uitgever in het russisch, maar ook de vertaler van zijn werk in het Frans. Hij was één van zijn intieme vrienden. Deze laatste beschrijft enkele aspecten van zijn persoonlijkheid als schrijver, over de mens en de christen die Solsjenitsyn was. Hieronder de tekst die geschreven is voor de 'service orthodoxe de presse', vertrekkend vanuit een radiouitzending in het kader van de uitzendingen 'Orthodoxie', op 'France Culture'.

++++++++++++++

 Voor mij is het voor de geest halen van de gedachtenis van Alexander Soplsjenitsin vooral een evocatie geven van een groot  noodlot dat niet te vergelijken is met gelijk welk ander, en dit in de tweede helft van de 20e eeuw. Men kan zijn persoonlijkheid niet herleiden tot één van zijn talrijke facetten, want het was een werkelijk buitengewoon personage. Hij was buitengewoon en niet verstoken van tegenstrijdigheden. Hij erkende dit ook. Dat Alexander Sosjenitsyn bijgedragen heeft tot het ineenstorten van het sovietregime, lijkt evident. Maar Solsjenitsyn heeft meer bereikt door zijn werken : hij heeft vertrouwen gegeven aan de mens van de 20e eeuw, deze eeuw, die misschien wel de meest ontmenselijkende is van de moderne geschiedenis. Zoals elke grote schrijver had hij een extra zintuig voor de realiteit. Hij beheerste ook de kracht van het woord. Hij was iemand die de zaken bij naam noemde, een beetje zoals in het boek Genesis. Zijn woord heeft vele gewetens doorheen geschud.

 

"Het gevoel geleid te worden door een transcendente macht"

 Sosjenistsyn is ongeveer tegelijk geboren met de revolutie van 1918, maar hij werd door zijn moeder ingewijd in het religieus geloof. Hij heeft zelfs in zijn kinderjaren geleden voor zijn geloof, wanneer de vervolgingen begonnen zijn : hij vertelde  dat men hem op school het kruis van zijn doopsel heeft afgerukt, het kruisje dat elke orthodoxe christen gewoonlijk draagt. Als gevolg daarvan moest hij zijn geloof verliezen : de school, de algemene atmosfeer , het staan in de maatschappij, dit alles maakte dat hij een doorsnede soviet burger is geworden, lid van de Komsomol. Dan was er de oorlog : alhoewel hij om gezondheidsredenen kon vrijgesteld worden, is hij toch naar het front getrokken bij de artillerie. Hij is er zelfs als een held uitgekomen, met militaire medailles. Maar op het einde van de oorlog, aan het front, werd hij aangehouden, omdat hij in een brief aan een vriend kritiek had geleverd op Stalin. Hij verweet hem, dat hij de oorlog niet goed geleid had en daardoor té veel soldaten had opgeofferd.

Het geloof is gelijdelijkaan teruggekeerd, in de gevangenis en vervolgens in de goulag. Vanaf dan had hij het gevoel geleid te worden door een hogere macht, door een transcendente macht, die God is. Zijn geloof gaf hem sterkte gedurende zijn vele beproevingen : zijn onverdiende gevangenisstraf, de goulag die een kruisweg was, de kanker die hem op een agressieve manier overkomen was, zelfs zodanig, dat men in het hospitaal van Tachkent ervan overtuig was dat hij dit niet kon overleven. Maar hij is eraan ontsnapt als door een mirakel, zonder twijfel dank zij zijn buitengewone energie, zowel fysisch als psychisch.

Een schrijver die de fundamentele christelijke waarheden uitdrukt.

 Vervolgens zijn er de jaren als schrijver in het  volstrekte geheim. Hij kon deze echter niet laten verschijnen. Pas met de destalinisatie onder Khrouchtchev kon hij zijn twee verhalen 'Une journée d'Ivan Denissovitch' en 'La maison de Matriona' doen verschijnen. Ze brachten hem roem, eerst en vooral in Rusland zelf, vervolgens over de gehele wereld. Het gaat om twee uitzonderlijke christelijke verhalen. Hierin vind men reeds het centrale thema van wat eens zijn ganse literaire oevre zal worden : de mens. Gans zijn werk is in feite een lofprijzing op de mens, een hymne die aanwezig is vanaf deze twee eerste verhalen. Ivan Denissovitch ondergaat de kruisweg van de goulag, maar op geen enkel moment verliest hij zijn waardigheid als mens, zo ook Matriona, de oude boerin die in totale armoede leeft en die sterft door zich op te offeren voor anderen.

Buiten de mens, is er ook de verwondering voor de schepping, want het werk van Solsjenitsyn is tegelijk cosmocentrisch. Maar deze verwondering voor de schepping moet men verdienen, en dit gebeurt door zelfverloochening, door het offer van zichzelf, door het aanvaarden van het lijden. Dit is ook het thema van 'Pavillon des cancéreux': wij bevinden ons in de greep van de ziekte, in de greep van de compromissen met de macht enz... Maar eenmaal het lijden gedragen, eenmaal de dood aanvaard komt de grote verwondering voor de schepping. In deze zin heeft Solsjenitsyn op een duidelijke manier, sterk maar tegelijk zeer discreet,de grote fundamentele christelijke waarden uitgedrukt. Hij zegt niet 'ik ben christen, ziedaar mijn vreugde!', maar hij geeft gans de voedingsbodem van het christendom, hij geeft gans de voedingsbodem van het christendom weer, en tegelijk alle eisen die het stelt.

Maar de destalinisatie heeft niet blijven duren. Anderzijds heeft het sovietregime vlug ingezien, dat Solsjenitsyn niet allen Stalin viseerde, maar gans het sovietsysteem vanaf Lenin.Hij stelde een verderfelijk systeem aan de kaak, atheïstisch, vernederend, want het is een systeem dat vanaf het begin de dood van God heeft geprogrammeerd en aan kerkvervolging heeft gedaan. De soviet- autoriteiten hadden beslist om Soltsjenitsyn te bestrijden door aanvallen in de pers en lasterlijke aantijgingen, ook door een totaal verbod op de publicatie van zijn werk.  Maar ook fysiek werd hij bedreigd  ( er was een poging tot moord in het begin van de jaren 1970, zoals blijkt uit de vrijgegeven archieven van de KGB in 1990). Dit alles heeft hem ertoe geleid om de publicatie van de 'De Goula Archipel' niet langer uit te stellen. Deze publicatie heeft geleid tot zijn uitwijzing uit de Soviet-unie. Het is vanaf dit moment dat ik hem persoonlijk heb gekend.

Een volkomen authentisch persoon

Wat op de eerste plaats Solsjenitsin karakteriseert is zijn veeleisendheid. Hij was veeleisend voor zichzelf en ten opzichte van anderen, maar ook ten opzichte van de maatschappij  waarin hij moest leven en waarin verschillende van zijn stellingnamen niet altijd goed begrepen werden. Hij was een verwoed verdediger van de vrijheid, maar hij was van mening dat de vrijheid nood had aan kaders, aan limieten, zonder nochtans te vervallen in het juridisme, dat hij in het Westen buitensporig vond. Hij heeft nooit opgehouden om de exessen van het liberalisme en van het juridisme te bekritiseren. Sommigen hebben hem verweten een nationalist te zijn, maar hij heeft zich altijd hiertegen verdedigd. Hij heeft geleden met zijn land, met zijn volk, wanneer hij meer dan dertig miljoen doden heeft verloren, zonder daarbij nog de doden van de oorlog te gedenken. Hij heeft zich nagenoeg geïdentificeerd met het lijden van zijn volk.

Wat Solsjenitsyn het meest karakteriseert, is zijn authenticiteit. Een authenticiteit tot het uiterste toe. Bij hem is alles authentisch. Ik herinner mij een interview op de televisie in mijn bijzijn, dat Bernard Pivot hem vroeg wanneer hij in zijn leven zich het gelukkigst voelde. Solsjenitsyn antwoordde : 'wanneer ik stervende was van kanker !'. Hij had in die tijd de openbaring van een waarachtige gelukzaligheid. Voor hem was het lijden de beproeving van de authenticiteit van de mens, het bewijs ook van zijn bekwaamheid om aan zichzelf te verzaken. In deze zin kan men zeggen dat er een volmaakte christelijke moraal bestond bij Sosjenitsyn.

Voor hem was het belangrijkste om niet toe te geven aan de leugen, of veeleer, zoals hij schreef, 'om niet te leven volgens de leugen'. Deze aanspraak was fundamenteel, ze was niet slechts politiek, zij was niet beperkt tot zijn strijd tegen het leugenachtige soviet systeem  in zijn geheel . Zij raakte de totaliteit van het leven, persoonlijk, sociaal, politiek... Volgens hem bracht het niet leven volgens de leugen zelfverloochening en offers met zich mee. Daaruit vloeit zijn gehechtheid aan het gebod van de zelfbeperking voort. Daarin treedt hij de christelijke ascese bij. Zijn bekwaamheid tot zelfverloochening ging trouwens veel verder, tot aan de verzaking van zichzelf, tot aan de acceptatie om zijn leven te geven voor de ander.  Toen hij me vroeg om 'de Goulag Archipel' te publiceren, wist hij dat hij zijn leven riskeerde. Hij schreef  het mij. Hij was zelfs bereid om zijn ganse familie op te offeren. Bij hem was de authenticiteit totaal.

 Vertaald uit SOP september-oktober 2008 door Kris Biesbroeck

 

 

banner frs

10:28 Gepost in Algemeen | Permalink | Commentaren (2)

Commentaren

Beste mensen, Ik ben op zoek naar informatie over de heilige Nikita.
Bijvoorbaat dank.

John Wernert

Gepost door: John Wernert | 23-02-11

Beste John,

Je kan zeker een russisch orthodox kruis vinden in Utrecht. Er is daar een orthodoxe kerk : Sprongweg 89 Utrecht. Daar kan je zeker een orthodox kruis lenen.

groeten,

Kris

Gepost door: Biesbroeck Kris | 19-03-11

De commentaren zijn gesloten.