02-02-09

Olivier Clément : een groot Orthodox Theoloog

Prof. Olivier Clément - Een groot Orthodox theoloog

Prof. Olivier Clément - Groot Orthodox Theoloog.

 

untitled (150 x 102)

 

Op 15 januari 2009 is in de Heer ontslapen, de grote orthodoxe theoloog Olivier Clément, professor van het Orthodox Instituut Sint-Sergius en geliefd spreker over de Orthodoxe Kerk, haar spiritualiteit en uitstraling.

Olivier Clément was die grote theoloog gegroeid uit de West-Europese Orthodoxie. Voor velen werd ten onrechte, de Orthodoxe Kerk beschouwd als de Kerk van de (geografisch) Oosterse Christenheid. Men kende wel enigszins een "andere" christenheid, verschillend van die van het Westen: die van Griekenland, Rusland en de Balkanlanden. Men ontdekte de schoonheid van de Slavische polyfonische liturgische gezangen of van de byzantijnse celebraties. Men stond in bewondering voor de Iconen. Men bleef echter onwetend over het feit dat de Orthodoxie ook ingeworteld was in de meeste West-Europese landen en in alle andere werelddelen.

Sedert vele jaren was hij professor aan het ORTHODOX THEOLOGISCH INSTITUUT ST. SERGE te Parijs. Hij is auteur van talrijke boeken. Tergelegenheid van zijn 80 jaar werd hem het erediploma van "Doctor Honoris Causa" uitgereikt door de Universiteit van Connecticut (USA) en werd hem de prijs van het centrum Aletti te Rome overhandigd. Dit centrum beloont diegenen die speciaal bijgedragen hebben tot de toenadering van het Westerse en Oosterse Christendom. Dit centrum renoveerde enige tijd geleden de Oosterse geïnspireerde mozaïeken in de kapel "Redemptoris Mater", dat het symbool is geworden van de dialoog tussen wat eens "de twee longen van de christenheid" genoemd werd.

VAN ATHEÏSTISCHEN HUIZE

Olivier Clément is geboren Fransman. Hij zag het leven in 1924 en groeide op in de schoot van een totaal ontkerstende familie uit de streek van de Languedoc (Zuid-Frankrijk). Hij kende een heidense jeugd en ervoer, zoals hij het zelf schreef, "de verscheurdheid tussen angst en bewondering voor het leven". Op hartstochtelijke wijze zocht hij, via de verschillende wegen van het atheïsme, "een zin aan het leven te geven".

Uit zijn boek "L'AUTRE SOLEIL - autobiographie spirituelle" - uitg. Stock 1975 - blz. 12 en vlg.) noteren wij dat men in de streek van zijn jeugd, vooral in de familie van zijn vader, van drie "godsdiensten" sprak, die de eenvoudige dorpslieden naast elkaar plaatsten: de katholieken, de protestanten en de "socialisten". Die "socialisten" waartoe Olivier Clément behoorde, werden in die tijd aldaar gedefinieerd "door het feit dat zij nooit naar de kerk gingen, dat zijn hun kinderen niet lieten dopen, dat zij in de kerk niet trouwden en dat zij hun doden ook niet religieus lieten begraven".

ONTDEKKING VAN DE ORTHODOXIE

Zijn bekering tot het orthodox christendom ving aan rond zijn 27ste levensjaar. Hij ontdekte DOSTOJEVSKY en werd erdoor gefascineerd.

Voordien had hij geschiedenis gestudeerd en behaalde hij in dit vak het aggregaat van het hoger onderwijs. Hij werd vrij vlug belast met een leeropdracht in de geschiedenis. Later werd hij tot professor benoemd aan het bekend lyceum Louis Le Grand te Parijs.

Over zijn ontdekking van de Orthodoxie schreef hij in het hoger geciteerd boek (blz. 144) onder meer het volgende:
"In feite is de Orthodoxie de enige christelijke confessie, die aan de moderniteit één van haar vaders gegeven heeft, nl. DOSTOJEVSKY, even belangrijk als de anderen zoals MARX, FREUD en NIETZSCHE. Belangrijker zelfs. Men moet het gezegde van BERDIAEV hernemen, waar hij het over Dostojevsky heeft, en dit parafraseren en doorgronden, namelijk: ...«Dostojevsky heeft geweten wat de anderen wisten, en IETS MEER, of beter gezegd IEMAND MEER..."

OP DERTIGJARIGE LEEFTIJD GEDOOPT

"Ik werd in de Orthodoxe Kerk gedoopt", zo schreef hij op blz. 171 van zijn voormeld boek. "Ik was dertig. Het was een doordachte en ernstige keuze. Meteen een risico en de verduidelijking van een evidentie. Een bewustvolle keuze, als men wil, alhoewel men wel het hele leven, de hele dood nodig heeft om bewust te worden van de Doopgenade, om te sterven en in Christus herboren te worden.

Het was een eerste november. Het regende. Ik stapte een lange tijd in de regen, daar ik deze pelgrimstocht te voet wou ondernemen, al was het door Parijs. De regen is een teken van vruchtbaarheid, en ik ging naar mijn eigen geboorte. Koud was het water dat over mijn wangen liep, koud en zuiver was het Doopwater. (...)

Heel wat jaren zijn nu vervlogen sedert mijn intrede in de Kerk. De Kerk stelt niet teleur, wanneer men begrepen heeft wat zij is: die voedende bodem, die grote levenskracht, die ons geschonken wordt en die wij vrijelijk in werking moeten brengen. Wanneer ik een kind was, wou ik dicht bij de zee leven. In het dorp liet mijn grootvader mij het geluid der golven horen in de holte van een schelp, om mij te troosten. De Kerk is de zee die voor altijd aan het zingen gaat in de schelp van de wereld".

ZIJN ROEPING ALS ORTHODOX THEOLOOG

Toch is het vooral Vladimir LOSSKY, die grote orthodoxe theoloog van de Russische emigratie te Parijs, afkomstig uit Sint Petersburg, die hem de orthodoxe theologie deed ontdekken.

Herhaalde malen herlas Olivier Clément het merkwaardig boek van Vladimir Lossky: "L'essai sur la théologie mystique de l'Eglise d'Orient", boek dat hem wist te verdiepen in de orthodoxe spiritualiteit. Nu nog spreekt Olivier Clément met de meeste lof over "zijn leermeester" Lossky.
Ook verschillende andere eminente figuren uit de wereld van de godsdienstige Russische emigratie speelden bij hem een belangrijke rol: Paul EVDOKIMOV, aartspriester Serge BOULGAKOV, Nicolas BERDIAEV, en ook Vader SOPHRONY, vroeger monnik van de H. Athosberg.

Deze Russische orthodoxen, die hij leerde kennen, waren sterk geëngageerd in de ontmoeting van de Orthodoxie met de Franse en westeuropese realiteit.

Over Lossky schreef Olivier Clément in zijn voornoemd boek (blz. 149):
De roeping van Vladimir Lossky was gebaseerd op de spirituele lezing van de hedendaagse geschiedenis. Voor hem had het lijden, misschien de doodstrijd, die de Russische Kerk periodiek doormaakte (die in deze eeuw ongetwijfeld meer martelaren gegeven heeft dan het ganse christendom tijdens zijn voorgaande geschiedenis), de samenlopende verspreiding van zoveel orthodoxen in het Westen een Profidentieel doel: de ontmoeting in de diepte tussen het Westers en het Oosters christendom. Hij zelf was de incarnatie van deze ontmoeting".

Het is Lossky, die hem Vader Sophrony deed ontmoeten, en door hem de "wereld van de H. Athosberg" liet ontdekken.

Zijn uitstraling als SCHRIJVER, THEOLOOG en TALENTVOL SPREKER.

Zijn hogergeciteerd autobiografisch boek "L'autre soleil" bewijst overvloedig welke diepspirituele invloed de tragische gebeurtenis van de "Russische emigratie" op velen in West-Europa heeft gehad. Of men van christelijken huize is of niet - zoals Olivier Clément, die op volwassen leeftijd gedoopt werd - : steeds is en blijft de "ontmoeting" met CHRISTUS een zeer persoonlijk en uniek avontuur. Het is belangrijk even te onderlijnen hoe het kwam dat die "ontmoeting" voor hem plaats vond in de schoot van de Orthodoxe Kerk.

De Orthodoxe Kerk heeft hem verleid door haar "zin voor het Mysterie", door de "aanwezigheid en de boodschap van de Verrezen Christus", door de "bewustwording van de deïficatie van de mens", door de Goddelijke Liturgie, door de Drieëenheid.

Bij die ontdekking bleef het niet. Olivier Clément verdiepte zich verder, ook al bleef hij een man, die op zeer nuchtere wijze nooit de aandacht verloor voor de problemen van de maatschappij en de wereld, waarin wij leven.

Naast zijn professionele taak in het onderwijs, schreef hij talrijke boeken, waarvan wij hierna de bijzonderste titels geven. Hij is daarbij een graag gehoorde spreker. Het is onmogelijk de talrijke voordrachten te vermelden, die hij in Frankrijk en buiten zijn land gaf. Getuigend van een diep, rotsvast geloof en van een grondige orthodoxe theologische kennis, boeit hij zijn toehoorders door zijn vlotte en poëtische zinsbouw, door zijn kritische bedenkingen en toch steeds grote openheid van geest, en door de "actuele boodschap" die hij telkens weet mee te geven. Nooit is hij "enggeestig", ook niet tegenover andersdenkenden.Op oecumenisch vlak getuigt hij van begrip en liefde, steeds bereid om te "ontmoeten", in het spoor van de grote Patriarch ATHENAGORAS, ter zaliger gedachtenis, die hij vaak en soms vrij lang heeft bezocht en over wie hij een van zijn merkwaardigste boeken heeft geschreven, getiteld: "DIALOGUES AVEC LE PATRIARCHE ATHENAGORAS".

MEDESTICHTER VAN DE ORTHODOXE FRATERNITEIT IN WEST-EUROPA

Ook is Olivier Clément één der initiatiefnemers en medestichters, om niet te zeggen "DE STICHTER", van de "Orthodoxe Fraterniteit in West-Europa", die het "ontmoetingsinstrument" wil zijn voor alle orthodoxen zonder onderscheid van taal, traditie of jurisdictie. In feite wil de "Orthodoxe Fraterniteit" een dienst-instrument zijn tot zolang de Orthodoxie in West-Europa geen geünificeerd canoniek statuut heeft bekomen, en nog steeds "diaspora" is.

 

Prof. Olivier Clement - Orthodox Congres Gent 1983

Deze "Orthodoxe Fraterniteit" heeft reeds, dank zij het impuls van Olivier Clément, heel wat verwezenlijkt: ontdekking van het gemeenschappelijk patrimonium van de Orthodoxie, verdieping van het eucharistisch leven, aanmoedigen van begrip en vriendschap tussen alle orthodoxen in West-Europa, het nemen van initiatieven voor publicaties, catechese, liturgische zang, het oprichten van een persagentschap (SOP - Service Orthodoxe de Presse), enz. zonder de organisatie van GROTE CONGRESSEN te vergeten: Annecy 1971 - Dijon 1974 - Amiens 1977 - Avignon 1980 - Gent 1983 - Walburg (Elzas - Frankrijk) 1987 - Amiens 1990 - Blankenberge 1993 en St Laurent-sur-Sèvre 1996.
Al deze congressen waren doordrongen van zijn sterke geest. En op al deze congressen werd hij door zijn vele vrienden-medewerkers verzocht één der hoofdthema's te behandelen. Steeds waren zijn woorden profetisch waar hij het had over "orthodox christen zijn, vandaag".

ZIJN PUBLICATIES EN ZIJN BOEKEN

Daarbij is Olivier Clément nog sedert vele jaren de bezieler en ijverige redactiesecretaris van het hooggewaarderd Frans orthodox theologisch tijdschrift "CONTACTS", dat driemaandelijks verschijnt en waarin hijzelf heel wat bijdragen leverde.
Hij stichtte bij de uitgeversmaatschappij DESCLÉE DE BROUWER de collectie "THEOPHANIE", die via die weg een hele reeks boeken van orthodoxe auteurs publiceerde of herpubliceerde. Immers vaak waren belangrijke werken uitgeput. Een dringende herpublicatie drong zich op. Hij nam hiervoor het initiatief.

Hierna volgt een lijst van vele boeken die hij reeds geschreven heeft, en waarvan verschillende vertaald werden. In 1977 werd hem door het ORTHODOX THEOLOGISCH INSTITUUT van Boekarest (Roemenië) het erediploma uitgereikt van "Doctor Honoris Causa" en in 1989 door de katholieke Universiteit van Louvain-la-Neuve uit ons land.

En op 11 mei 1983 werd hem te Brussel de prijs uitgereikt van de "Scriptores Christiani" voor zijn werk "SOURCES - Les Mystiques chrétiens des Origines".

OLIVIER CLÉMENT : THEOLOGIE-PROFESSOR

Iedereen weet dat Olivier Clément sedert vele jaren theologieprofessor is aan het Orthodox Theologisch Instituut St. Serge te Parijs, alwaar hij de vakken doceert van "Moraaltheologie" en "Geschiedenis van de Byzantijnse theologie". Het Orthodox Theologisch Instituut St. Serge vierde in 1997 zijn 72ste verjaardag. St. Serge heeft vele priesters en theologen gevormd voor vele orthodoxe communauteiten in West-Europa. Zelfs zijn er verschillende bisschoppen langs St. Serge gekomen en kregen er hun theologische vorming, en één van zijn oud-studenten werd de huidige Patriarch IGNATIOS van Antiochië.

Daarbij is hij eveneens reeds lang professor aan het Institut Supérieur d'Etudes Oecumeniques (ISEO) te Parijs, naast andere orthodoxe theologen-professoren, nl. Aartspriester Boris BOBRINSKOY, Aartspriester André FYRILLAS en Nicolas LOSSKY.

Samen met de drie voornoemde professoren en met Vader Michel EVDOKIMOV en nog verschillende andere priesters en leken behoorde hij jarenlang tot het raadgevend orgaan van het Comité Interepiscopal Orthodoxe en France, coördinerend bisschoppelijk orgaan, voorheen onder voorzitterschap van Metropoliet MELETIOS en later van Metropoliet JEREMIE.

ZIJN OECUMENISCHE ACTIVITEIT EN ZIJN WERKING OP VELE TERREINEN

 

Prof. Olivier Clémént - Orthodox Congres Sint-Trudo Abdij te Maele (Brugge) 1972

Met verschillende andere orthodoxe theologen, onder het voorzitterschap van Bisschop JEREMIE, is Olivier Clément één der leden van de "Commission française mixte pour le dialogue theologique entre l'Eglise catholique romaine et l'Eglise orthodoxe".

Hij is voorzitter van de vereniging "Association des Ecrivains Croyants d'Expression Française", die haar zetel heeft te Parijs.

Hij is lid van de redactie van de tijdschriften: "L'Actualité religieuse dans le monde" (163, boulevard Malesherbes, 75859 Paris Cedex 17), en van "France Catholique" (12, rue Edmond Valentin, 75007 Paris), voor de orthodoxe bijdragen.

En wie ontmoette Olivier Clément nog niet via de radio (France Culture - orthodoxe uitzendingen om de 14 dagen, zondag morgen om 8 uur) of via de televisie (Franse televisie - éénmaal per maand, zondagmorgen om 9.30 uur), steeds opnieuw getuigenis brengend van de diepspirituele boodschap van de Orthodoxie.

In de schoot van het genootschap "APOSTOLOS ANDREAS" - contacten met de Orthodoxie" - te Gent, gaf Olivier Clément verschillende voordrachten, zodat hij hier bij ons in Vlaanderen ook geen onbekende gebleven is. Hij behandelde voor een steeds geboeid publiek volgende onderwerpen:

1969: "La connaissance de Dieu dans la Tradition orthodoxe";
1981: "La contemplation de la nature en Dieu, dans la Tradition orthodoxe";
1982: "La foi et la crainte de Dieu selon la tradition ascétique orthodoxe".

Hij werd daarbij gedurende de laatste jaren nog uitgenodigd voor een voordracht in de schoot van de "Gentse Cultuurvereniging" en van het "Hoger Instituut voor Franse Cultuur" (Ecole des Hautes Etudes) te Gent.

EEN VAN DE KERNGEDACHTEN VAN OLIVIER CLÉMENT TOT CONCLUSIE

Graag halen wij hier één der kerngedachten van Olivier Clément aan als conclusie. Hij heeft er zoveel uitgesproken en neergeschreven. De keuze was moeilijk.
"Intreden in het christelijk bestaan vereist de gelijktijdige ontdekking van mijn einddoel en van mijn dorst naar het oneindige, ook dat de mens zichzelf onmogelijk kan bevredigen, dat in hem de bron van vreugde ontbreekt, dat hij ieder ogenblik «zichzelf moet krijgen» uit de barmhartige handen van de Vader. En dit woord «Vader» houdt de afgrond van de Onkenbare in zich en het wonderlijk vertrouwen van het kind dat zijn oorsprong ontdekt" (uit: "Questions sur l'homme", blz. 22).

Aartspriester Ignace Peckstadt

 

«

18:32 Gepost in theologie | Permalink | Commentaren (0)

De commentaren zijn gesloten.