30-03-09

Kallistos Ware : Jezus Christus

GOD  EN  MENS

Kallistos Ware

DEEL  3

JEZUS CHRISTUS

christus22222

De menswording is een daad van welwillendheid(filantropie) van God uit, van zijn liefdevolle zorg voor de mens. Enkele oosterse schrijvers hebben geopperd, dat zelfs, indien de mens niet gevallen was, God in zijn oneindige goedheid voor de mens toch mens zou zijn geworden.. De incarnatie moet begrepen worden  als een onderdeel van de eeuwige  bedoelingen van God, en niet enkel als een antwoord op de val. Dit is onder andere het standpunt van Maxim de Belijder en van Isaac de Syriër. Ook sommige westerse  schrijvers hebben dit standpunt verdedigd : o.a Dun Scotus (1265-1308).

Door de val van de mens is de incarnatie niet alleen een act van liefde, maar van redding.

Christus heeft, door in zichzelf de goddelijkheid en de menselijkheid te verenigen, opnieuw de weg geopend voor de eenheid met God. In zijn eigen persoon heeft Christus  ons getoond wat de werkelijke gelijkheid met God inhoudt, en dit door zijn reddend en bevrijdend offer. Hij heeft ons getoond hoe wij deze gelijkheid met God kunnen bereiken. Christus, de tweede Adam is op aarde gekomen en heeft de gevolgen van de ongehoorzaamheid van de eerste Adam teniet gedaan.

De voornaamste argumenten in verband met de orthodoxe leer over de menswording zijn uiteengezet in hoofdstuk II : waarlijk God en waarlijk mens, één persoon met twee naturen, zonder scheiding noch verwarring; een enkele persoon met twee willen en twee energieën.

Waarlijk God en waarlijk mens : zoal bisschop Theofaan de kluizenaar het heeft gezegd : ' Achter de sluier van het vlees van Christus  ontdekken de Christenen de Drie-ene God.'. Deze woorden bevatten misschien wel het meest wezenlijke van de orthodoxe leer over Christus : de onweerstaanbare betekenis van Zijn  goddelijke glorie.

Deze goddelijke glorie  heeft zich vooral op twee momenten in  het leven van Christus gemanifesteerd.: bij de Transfiguratie op de berg Tabor, wanneer het ongeschapen goddelijk licht zichtbaar is geworden doorheen het omhulsel van het vlees; en zijn verrijzenis, wanneer het graf zich onder de kracht van het goddelijke heeft geopend, en de triomferende Christus uit het graf is opgestaan. Deze twee gebeurtenissen hebben een centrale plaats in de orthodoxe liturgie. De Transfiguratie is één van de negen grote feesten van de byzantijnse kalender, en wordt met meer luister gevierd dan in de westerse kerk. Wij hebben reeds over het belang van het ongeschapen licht van de Tabor gesproken waar het ging over de orthodoxe leer van het mystiek gebed. Wat de Verrijzenis betreft : het ganse leven van de Kerk is ervan doordrongen.

'Doorheen de wisselvalligheden van zijn bestaan, heeft de griekse Kerk altijd iets bewaard van de oorspronkelijke geest uit het begin van het Christendom. Wij  treffen er nog altijd in de ('dit het gevolg van westerse invloed. De confesion Orthodoxe van Pierre de Moghila, is zoals men kan verwachten, sterk Augustiniaans ; van de andere kant, de confesion van Dosithée is er totaal van vrijgemaakt..') liturgie, die zuivere vreugde van de Verrijzenis van de Heer. Wij vinden hiervan nog vele getuigenissen in de eerste Christelijke geschriften.'(32).

'Deze band met de Verrijzenis van Christus bundelt  alle grondbeginselen en  theologische werkelijkheden harmonieus samen'(33)

Toch mag men niet beweren, dat door de grote verering voor de Transfiguratie van Christus en Zijn Verrijzenis , de orthodoxie te weinig aandacht zou schenken aan Zijn menselijkheid..

Een orthodox is diep verbonden met de plaatsen in het Heilige Land, waar Christus heeft geleefd en gestorven. Wij kunnen niet voorbijgaan aan de diepe godsvrucht waarmee eenvoudige russen de plaatsen vereren waar Christus heeft geleefd en onderwezen heeft en is gestorven . De vreugde van de Verrijzenis  vermindert geenszins de betekenis van het kruis.

De kruisiging is niet minder aanwezig in de orthodoxe kerken dan in de andere., en de verering van het kruis is zelfs meer uitgesproken in de byzantijnse eredienst van in de latijnse.

Wij moeten de algemene opvatting weerleggen, dat men in de orthodoxe Kerk  hoofdzakelijk aandacht zou  schenken aan de Verrijzenis  en dat er parallel hiermee, in de westers Kerk meer aandacht wordt geschonken aan de verering van het kruis.Indien men over een tegenstelling wil spreken dan zou men kunnen zeggen dat hun uitgangspunt hetzelfde is, maar dat hun denken over het kruis  een weinig verschillend is van elkaar.

De orthodoxe leer over de kruisiging vinden wij mooi beschreven in de hymnen van Goede Vrijdag.

Hij die omgord is met licht

verschijnt naakt op het oordeel.

Op zijn wang heeft Hij de slagen ontvangen

van handen die Hij gevormd heeft

De uitgelaten menigte sloeg

de koning van de glorie aan het kruis

Op Goede Vrijdag denkt de orthodoxe Kerk niet alleen aan het lijden van Christus maar wel aan de tegenstelling tussen de zichtbare vernedering en de werkelijke glorie. De orthodoxe Kerk ziet niet alleen  het menselijk lijden van Christus, maar de lijdende God..

Vandaag is aan het kruis gehangen

Hij die de aarde bedekt heeft midden de wateren.

Een doornenkroon op het hoofd

van Hem die de koning der engelen is.

Hij is bedekt met een mantel van spotternij

Hij die de hemelen heeft omhuld met wolken.

Achter de sluier van de bloedende en lijdende Christus, heeft de orthodoxie altijd de Drieene God ontdekt. Zelfs Golgotha is een théofanie. Zelf op goede Vrijdag laat de Kerk ons een  sprankel vreugde horen van de Verrijzenis :

Wij aanbidden  Uw lijden, o Christus :

Toon ons uw glorievolle Verrijzenis

Ik loof Uw lijden.

Ik loof uw dood en Uw Verrijzenis,

uitroepende : Heer, ere zij U.

Men kan de kruisiging niet scheiden van de Verrijzenis ; zij zijn in één enkele actie gegrond. De calvarie moet altijd gezien worden in het licht van het lege graf. ; het kruis is het  zegeteken. Wanneer de orthodoxie denkt aan de gekruisigde Christus, dan denkt zij niet enkel aan haar lijden en haar troosteloosheid, maar ze ziet de Christus die overwint, Christus de Koning die reeds overwint op het hout en regeert :

'De Heer is in de wereld gekomen en heeft onder ons gewoond,om de tirannie van de duivel te vernietigen en de mens te bevrijden. Op het kruis, heeft hij alle tegenstrijdige krachten overwonnen, wanneer de zon verduisterde en de aarde beefde, wanneer de graven zich openden en de lichamen van de heiligen opstonden. Door de dood heeft hij de dood overwonnen en hen die de macht hadden te doden heeft hij teniet gedaan'(34)

Christus is onze glorierijke Koning, niet ondanks de kruisiging, maar dank zij haar : 'Ik noem Hem Koning, omdat ik Hem gekruisigd zie'(35).

Dit is de geest waarin de orthodoxe christenen de dood van Christus op het kruis beschouwen. Tussen hen en de middeleeuwse en post-middeleeuwse Westerse christenen is er natuurlijk een grote gelijkenis ; nochtans zijn er verschillende zaken in de Westerse zienswijze die de orthodoxen vreemd lijken : Het lijkt hen alsof het Westen de neiging heeft  te geïsoleerd te denken over de kruisiging, door ze abrupt te scheiden van de Verrijzenis. Daardoor stelt de

lijdende mensheid van Christus zich in de plaats van de visie van de lijdende God : de westerse gelovige die het kruis bemediteert  voelt te dikwijls  een nogal afwijkende sympathie voor de Man  van smarten, veeleer dan de zegevierende en triomferende Koning te aanbidden.

De grote latijnse hymne van Venantius Fortunatus (530-609), Pange Lingua, die het kruis groet als zegeteken, is helemaal in de lijn van de orthodoxe gedachte :

Bezing, mijn ziel, het triomferende einde

van de glorieuze strijd ;

Nu boven het kruis, onze trofee,

weerklinkt de glorievolle zang

Zeg hoe  Christus, de Redder van de Wereld

als slachtoffer, de glorie heeft gewonnen.

Het Vexilla Regis, eveneens van Fortunatus, staat eveneens dicht bij de orthodoxe visie :

Alles is vervuld zoals David heeft gezegd

In de vervulde profetieën.

Onder de volkeren, heeft  hij gezegd,

heeft God op het kruishout geregeerd en getriomfeerd.

Maar wat de orthodoxen niet delen, zijn de gevoelens uitgedrukt naar het einde van de Middeleeuwen toe, zoals bijvoorbeeld in het Stabat Mater :

Zij ziet Jezus in smart

voor de zonden van Zijn volk.

En onderworpen aan geseling

ziet zij haar teder kind

stervende in diepe droefheid, overgeleverd aan de dood,

hoort zij Hem zijn laatste adem uitblazen.

Het is betekeningsvol dat in de loop van de zestig lijnen van deze hymne, er geen enkele verwijzing is te vinden naar de Verrijzenis.

Daar waar de orthodoxie voornamelijk de Christus overwinnaar ziet, zien de Middeleeuwen en de post-Middeleeuwen  op de eerste plaats Christus als  het slachtoffer. De orthodoxen interpreteren de kruisiging essentieel als de triomferende overwinning over de machten van het kwaad ; maar het westen, en dit voornamelijk sedert Anselmus van Canterbury (rond 1033-1109). hebben de neiging om te denken aan het kruis in juridische en strafrechtelijke termen en als een verzoenende of plaatsvervangende daad, die de woede van de Vader verzacht..

Nochtans moeten wij de vergelijkingen niet overdrijven : sommige oosterse schrijvers hebben evenals  de westerse schrijvers de nadruk gelegd op het strafrechtelijk en juridisch aspect van de kruisiging, en de westerse schrijvers, evanals de oosterse hebben nooit opgehouden om in de Grote Vrijdag de overwinning van Christus te zien.. De laatste jaren ziet men in het westen  een vernieuwde belangstelling voor de Chritus Victor, in de theologie, in de spiritualiteit en in de kunst ; het is een vernieuwing welke de orthodoxen met vreugde vaststellen.

  Uit het boek : «l'Orthodoxie - L Eglise des sept conciles» pp.285-319.Kallistos ware

Vertaling : Kris Biesbroeck

20:36 Gepost in theologie | Permalink | Commentaren (1)

Commentaren

Van wie is de Christus icoon, uit welke traditie stamt hij?

Gepost door: Else Marijke Schot | 08-10-13

De commentaren zijn gesloten.