20-05-10

Vader Heikki Huttunen : Leden van de Kerk : getuigen en dienaars

Leden van de Kerk : getuigen en dienaars

Door Vader Heikki Huttunen

Priester van de orthodoxe kerk van Finland

 

(...) Een geschiedenis genomen uit de Apophtegmata van de woestijnvaders geeft aan de orthodoxen een voorbeeld van de manier waarop men zich moet gedragen tegenover de andere christenen. Op een dag werd een ouderling, gekend voor zijn gebedsleven en zijn aanhankelijkheid aan het orthodoxe geloof, aangesproken door een ketter. Het was een manicheïsch priester, die nood had aan een beetje water en een onderdak voor de nacht. De ouderling ontving hem gastvrij en met een grote openheid van geest : hij nodigde hem uit samen een maaltijd te gebruiken en gaf hem een hoek om in te slapen. De jongere monniken van het klooster bekritiseerden de ouderling voor deze gastvrijheid ten overstaan van een ketter, maar de ouderling antwoordde hen dat het zijn verantwoordelijkheid was om open en welwillend te zijn ten overstaan van elke persoon, zonder onderscheid. De apothegma, voegde er aan toe dat de manicheër vervolgens de weg terugvond die hem tot het orthodoxe geloof van de Kerk bracht (...)

Het orthodoxe geloof als uitnodiging

Als wij onszelf "orthodoxe christenen" noemen , willen wij zeggen dat wij de "orthè doxa" op een juiste, originele wijze bewaren om God te dienen. Wij zoeken om trouw te blijven aan het christelijk geloof van de apostolische kerk alsook aan de theologie en de spiritualiteit van de Vaders (en de Moeders) van de Kerk. In onze opgang naar het persoonlijk spirituele leven, willen wij Christus volgen en wij weten dat dit mogelijk is om te doen, wij allen tesamen, met de heiligen die voor ons deze weg gevolgd hebben en met de broeders en zusters die voortgaan op deze weg, in ons gezelschap, vandaag.

De artikels van de geloofsbelijdenis van Nicea-Constantinopel zijn één van de centrale uitdrukkingen van het orthodoxe geloof. Wij verklaren te geloven in "één , heilige, katholieke en apostolische Kerk". Deze Kerk openbaart zich elke zondag in de celebratie van de eucharistische liturgie, in de schoot van onze parochie. Het is door het celebreren van de liturgie, samen met allen die er verenigt zijn hier en nu, en door het ontvangen van de heilige communie, dat wij Kerk worden. De Kerk is het Lichaam van Christus, en door haar worden wij samen leden van deze Kerk. Juist voor het breken van het geconsacreerde brood voor de communie, heft de priester het op en zegt  :"Het heilige voor de heiligen" Als leden van de heilige Kerk zijn wij geroepen om gedeïfieerd te worden en heiligen. Wij zijn verenigd met allen die deelhebben aan dezelfde communie op elke plaats op aarde waar dezelfde eucharistische liturgie gecelebreerd wordt, en ook met alle heiligen die de hymnen zingen van de hemelse liturgie.

Door het ambt van onze bisschoppen, zijn wij concreet verenigd met alle andere locale kerken die het orthodoxe geloof delen en dezelfde liturgie celebreren. En daar de Kerk altijd bid voor de stad en elke streek, zijn wij ook verenigd door het gebed, in de liturgie, samen met gans de mensheid en de ganse schepping. Het is zo dat de Kerk haar katholiciteit manifesteert : zij is universeel en geheel, zij omvat alles.

"Wij zijn geroepen om apostelen te worden"

De zending van de Kerk is om te getuigen van Christus en in dienst te staan van alle mensen in de wereld, opdat wij de weg van de vrijheid en de hoop zouden vinden, ons gegeven door het kruis en de Verrijzenis van Christus. Alle mannen en vrouwen zijn kinderen van God en zijn geroepen om het licht van Christus te ontvangen, zonder onderscheid van nationaliteit, culturele of religieuze afkomst. Wij zijn gezonden door Christus om deze zending te voltooien, wij zijn geroepen om apostelen te worden van de apostolische Kerk. Deze zending en deze dienst vonden hun oorsprong in de ervaring en de overtuiging dat God liefde is.

"Christus is onder ons". Ziedaar een fundamentele verklaring van het orthodoxe geloof. God is mens geworden, hij is één van ons geworden. Hij heeft ons leven gedeeld, zo volmaakt dat hij gestorven is met ons en voor ons. De almachtige Schepper, de Pantocrator, wordt één met zijn schepping, zwak en kwetsbaar, en hij is het slachtoffer geworden van de onrechtvaardigheid en het geweld. Deze paradox van het christelijk geloof is het begin van de zege van het leven over de zonde en de dood. Dit geloof in een nederige God, die ons is meegedeeld als Abba ("Vader"), fundeert onze visie op de wereld. Het spreekt ons over de liefde en de vergeving,de hoop en nieuwe mogelijkheden. Het offert ons de genade van de metanoia, het berouw en de hernieuwing van onze gedachten en ons leven, en deze genade is altijd veel groter en veel dieper dan wij ons ooit kunnen voorstellen. Door te leren liefhebben, zien we dat de angst verdwijnt.

Indien God voor ons een verre God blijft, dan zullen wij aan hem kunnen denken als een waarnemer ,aan hem die zich vooral interesseert in de manier waarop wij de regels en de morele principes volgen. Dikwijls loopt zo'n beeld van God uit op een idee, logisch, dat het heil slechts toebehoort aan hen die de wil van God kennen - misschien meer dan hem - en dat alle anderen vreemdelingen en veroordeelden zijn. Deze verre God, moet worden vertegenwoordigd door menselijke autoriteiten die ons zeer nabij zijn, "goeroes" of zelf geproclameerde "ouderlingen". In het ergste geval, nemen zij werkelijk de plaats van God in binnen hun religieuze gemeenschap. Er is niet veel plaats voor liefde of voor hoop in dergelijk geval. In feite hebben de verre God en zijn vertegenwoordigers op aarde weinig te zien met de boodschap van vrijheid en van spirituele groei die ons door de orthodoxie wordt voorgehouden.

"Overbrengen van de kerkelijke Traditie in ons dagelijks leven"

De principes van de orthodoxie nodigen ons uit om de heiligheid van de "ene Kerk" te ontdekken, en om er bewust van te zijn van wat voor ons leven het feit betekent dat deze Kerk en haar leden, die wij zijn, bestemd zijn om "katholiek" en "apostolisch" te zijn. Als jong volwassenen die geëngageerd zijn in het leven van de orthodoxe Kerk, hebben wij de opportuniteit om deze erfenis tot de onze te maken. Wij moeten de spirituele rijkdom van onze Kerk leren kennen - haar kunst van het gebed, haar theologie die beleefd wordt in de liturgische celebraties, de wisselwerking, de gedachten van de Vaders, tussen het geloof en de kennis, het holistisch en evenwichtig model dat beleefd wordt in het gezin of de orthodoxe monasteria.

De uitdaging waarvoor wij komen te staan bestaat erin van het gebed het hart te maken dat gans ons leven ritmisch maakt, om de kerkelijke Traditie over te zetten in ons dagelijks leven. Het Christendom is nooit een kwestie van opinie. Het zoekt nooit om te rivaliseren met filosofische systemen of ideologieën. Het is ook niet ons persoonlijk goed, dat wij zullen gebruiken wanneer het ons past, en dat, wanneer het moment ervoor voorbij is, wij het zullen verborgen houden of het vergeten. Het is niet iets wat wij bezitten, maar veeleer een appel voor onze spirituele groei. De orthodoxie is een wijze van leven, zoals de eerste christenen het zeiden. De orthodoxie is bestemd om "orthopraxie" te worden.

"Wij en de anderen"

Velen onder ons leven in de zogenaamde "diaspora", dit wil zeggen in landen waar de orthodoxe Kerk relatief nieuw is en een minderheid vormt naast andere christelijke gemeenschappen en tussen mensen die andere religies aanhangen of geen enkele. Maar de situatie is vandaag de dag dezelfde in de landen die historisch en traditioneel orthodox zijn. Het wordt hoog tijd om zich rekenschap te geven van het feit, dat het tijdperk waarin  de orthodoxe cultuur de meerderheid had en die op alle aspecten van het leven en de maatschappij  haar stempel drukte verdwenen is. Zij die  aan het reële leven van de Kerk deelnemen zijn een minderheid geworden. Wij zouden ons hierover echter niet moeten beklagen : deze minderheidssituatie en deze tijd van secularisatie stemt overeen met een etappe waar God ons heeft geplaatst. Wij moeten onze landen en culturen kennen en liefhebben, alsmede de mannen en de vrouwen die het met ons delen, opdat wij in staat zouden zijn  om hen iets bij te brengen als orthodoxe christenen, om getuigen te zijn en te dienen.

Indien wij ons geloof ernstig nemen, dan kunnen wij niet geïsoleerd blijven van de anderen of er onverschillig er tegenover staan. Onze Byzantijnse traditie veronderstelt juist een houding van openheid op de wereld en de anderen. Daarom is de byzantijnse cultuur in staat geweest om nieuwe volkeren te bereiken en met hen het orthodoxe geloof te delen. Het lijkt mij dat wij vandaag de dag dikwijls ver verwijderd zijn van deze openheid (...)

Wij weten dat het in strijd is met het bevel van Christus dat zijn leerlingen niet één zijn. De verdeelde christenen kunnen geen getuigen zijn van de liefde van God. Christenen hebben veel wonden toegebracht aan mekaar, veel onrechtvaardigheid en vervolgingen zijn bedreven door christenen ten overstaan van andere christenen. De orthodoxen hebben in veel gevallen geleden door de daden van hun westerse christelijke broeders. Maar ook de orthodoxen zijn in staat tot gelijkaardige daden en houdingen. Wij hebben het aanvaard dat ons orthodox geloof werd uitgebuit door nationalismen en politieke ideologieën. Wij hebben daadwerkelijke vergeving nodig en een verzoening tussen christenen. Ons orthodox geloof zelf stelt ons voor de uitdaging om de vijandelijke beelden die wij hebben geërfd van de geschiedenis of die wij zelf hebben geschapen te overbruggen.

De fundamentele kwestie betreffende ons oecumenisch engagement bestaat erin te weten of wij in staat zijn om onze katholieke en protestantse broeders als leerlingen van christus te beschouwen. Indien wij de fundamentele karaktertrekken van ons eigen geloof kunnen herkennen bij katholieken en protestanten die wij ontmoeten, dan zijn wij verplicht, gelijkvormig aan het bevel van Christus, om met hen de eenheid te zoeken, wat inhoudt dat oecumenische ontmoetingen en dialoog mogelijk zijn. Onder deze voorwaarden is deelnemen aan de oecumenische beweging een vorm van uitdrukken van mijn trouw aan Christus. Het oecumenisme is een daad van overtuiging, het is geen voorwerp van kerkelijke diplomatie of het onderhandelen over thema 's van het geloof.

De orthodoxen in de oecumenische beweging

De heilige Vaders van de orthodoxe Kerk hebben zich gedurende eeuwen ingespannen om de verdeeldheid onder christenen te genezen. Zij hebben zich geëngageerd voor de theologische dialoog en de argumentatie, opdat de verschillen die er zijn tussen ketterij en verschil van opinie zouden worden overstegen. Zij hebben de schoonheid en de waarheid in de spiritualiteit van andere Christenen kunnen ontdekken, ondanks de theologische verschillen. Zij hebben voorlopige conclusies aangenomen met het doel om de eenheid van de Kerk te kunnen herstellen.

Het is om aan deze zorg voor de eenheid van de christenen te beantwoorden dat het oecumenisch patriarchaat zich heeft ingezet voor de oecumenische beweging, en dit reeds op het einde van de 19e eeuw. Eén van de eerste tekenende gebeurtenis van deze beweging was het houden van een vergadering van de Christelijke unie voor jongeren (YMCA) in 1911 te Constantinopel. In 1912 heeft de oecumenische patriarch een boodschap gezonden "aan alle kerken van Christus op aarde", met het voorstel om een internationale raad van Christelijke Kerken op te richten. Dit idee werd werkelijkheid toen de oecumenische raad van Kerken  (COE) werd opgericht, in 1948. Maar vanaf de jaren 1920-1930 hebben meerdere grote Russische theologen, die de bolchevistische revolutie waren ontvlucht, en hun toevlucht in het westen hadden gezocht, hun bijdrage geleverd aan de patristische vernieuwing van de orthodoxe theologie. Zij hebben een actieve rol gespeeld in de oecumenische beweging in haar eerste fase.

Er zijn veel zaken die wij, orthodoxen, hebben geleerd dank zij onze oecumenische contacten. Waarschijnlijk moeten wij erkennen dat onze eigen houding tegenover de Bijbel veel dieper en levendiger is geworden  door de invloed van het protestantisme. Veel ontwikkelingen van de theologie van de katholieke Kerk hebben onze bezinning beïnvloed, bijvoorbeeld de vraag over het ambt van Bisschop en de verhouding tussen de lokale Kerk en de universele Kerk, maar ook alles wat betreft het engagement van de Kerk in de theologische en catechetische vorming. Onze missionaire arbeid en onze humanitaire actie hebben ook veel geprofiteerd van de samenwerking die zich onder de christen heeft voltrokken. Wij zouden ook de broederlijke bijstand niet mogen vergeten die veel Westerse Kerken nog altijd geven aan de orthodoxe Kerken, onder de vorm van caritatieve hulp, het financieren van projecten, studiebeurzen enz...

"Mekaar wederzijds verrijken en ondersteunen met onze particuliere gaven"

De fundamentele rol van de orthodoxen binnen de oecumenische beweging is om getuigen te zijn  van het authentisch apostolisch geloof en van het leven van de Kerk als koinonia ("communio"). Wij kunnen hier verwijzen naar de concrete bijdragen die de orthodoxen hebben geleverd aan de andere Christenen. Zij hebben hun protestantse broeders duidelijk laten zien dat de Bijbel pas levendig  wordt als hij gelezen wordt in de Kerk . Het monachisme, is de  "absolute wijze van een christen om te bestaan". Veel westerse christenen ontdekken dit in hun contact met orthodoxe monniken en monialen. Wij hebben ook bijgedragen om te tonen dat het mogelijk is de vermaning van de apostel die ons uitnodigt om "onophoudelijk te bidden" (1 Thess.5,16), te volgen en door te dringen in de diepten van onze geest en onze ziel.

Ik geloof dat wij ook kunnen zeggen dat de orthodoxe bijdrage bijdroeg om aan de andere christenen te tonen dat het Kruis een eenheid vormt met de Verrijzenis en dat het heil van het Kruis en de Verrijzenis gans de schepping aangaat. De centrale rol van de Kerk als Lichaam van Christus en haar reële tegenwoordigheid in de liturgie en de eucharistie is ook een belangrijke orthodoxe bijdrage geweest voor het leven en het onderricht van de andere Kerken.

De oecumene is dus geen zaak dat moet gescheiden gezien worden van ons  christelijk geloof. Maar het is slechts mogelijk indien wij onze eigen orthodoxie ontdekken en ons erdoor laten omvormen. Dat impliceert dat wij ons moeten interesseren voor de andere christenen , hen  respecteren en waarachtig leren ontdekken wat hun geloof en hun leven is. De oecumene zal niet vooruit gaan als wij de reële verschillen proberen te negeren die bestaan tussen onze Kerken. Ze zal ook niet vooruitgaan als wij weigeren te zien hoe wij ons wederzijds kunnen verrijken en elkaar ondersteunen, met onze eigen gaven als ware leerlingen van Christus.

De uitdagingen voor de Kerken en voor de wereld

Eén van de originele ideeën van de oecumenische beweging is dat de christenen een gemeenschappelijk getuigenis geven. Het is een dwingende eis omwille van de vele complexe politieke en culturele problemen die zich heden ten dage stellen en waarvan wij volledig leden zijn. Enkele voorbeelden genomen uit de recente internationale actualiteit waarvan het christelijk getuigenis haar bescheiden bijdrage heeft geleverd kunnen hier behandeld worden. De overgang van een racistisch brutaal systeem naar een democratie in Zuid Afrika die verlopen is, tegen alle verwachtingen in, op een tamelijk vreedzame wijze,is in grote mate het resultaat van een lange oecumenische inspanning van gebed en solidariteit vanwege alle Kerken in de ganse wereld. De campagne voor het "jubileum 2000", die aan de rijkste landen gevraagd heeft om de schulden van de armste landen kwijt te schelden is uitgegaan van een oecumenisch initiatief door de Kerken, alhoewel zij de ganse globale organisatie van de wereld niet heeft veranderd ten goede, toch heeft zij de politieke economie van de wereld gemarkeerd en blijft zij een referentiepunt.

Een belangrijke uitdaging waaraan de Kerken samen het hoofd moeten bieden is de  situatie die leidt tot een vicieuze cirkel van wanhoop en geweld in het Heilig land. Het volstaat om naar de christelijke gemeenschappen uit de streek te luisteren - waarvan de meerderheid orthodoxen zijn - om te zien dat de taak van de Kerken zou moeten zijn om vrede te brengen in de regio. Deze taak is ook verbonden met de noodzaak van dialoog met de gelovigen van andere religies met respect, vooral met de joden en de moslims, die onze nabije verwanten zijn in de familie van Abraham (...).

De oecumenische Patriarch Bartholomeüs I speelt ook een belangrijke rol op een ander domein, van groot kapitaal belang voor de toekomst van de planeet : onze verhouding tot de schepping. Men heeft hem de bijnaam gegeven  "groene patriarch" omwille van zijn vele initiatieven en tussenkomsten in de materie van de bescherming van de omgeving. Het gaat om een uitdaging van de ganse gemeenschap, en de Kerken hebben samen een rol te spelen in de oecumenische ontwikkeling.

Wij, orthodoxe christenen, kunnen putten uit de bron zelf van ons geloof en onze spiritualiteit, opdat wij getuigen en dienaars zouden zijn. Het is slechts omwille daarvan dat wij zullen beleven wat wij zijn en geroepen als leden van de kerk en burgers van de wereld.

Uit : SOP jan.2008

Vertaling : Kris Biesbroeck

09:15 Gepost in theologie | Permalink | Commentaren (0)

De commentaren zijn gesloten.