09-08-10

Heilige Amandus

Heiligenleven

De heilige Amandus

 

 

amandus3658.jpg

Bij de dood van de heilige Jean L’Agneau in 637, duidde koning Dagobert Amandus aan om hem op te volgen. De heilige Amandus is één van de meest voorname Belgische heiligen, en het belang van zijn apostolaat is ontzaglijk. Het is een diep menselijk leven, gans verschillend van de traditionele hagiographie, waar men slechts rekening houdt met hun deugden, succes en mirakels. Voor Amandus, wij kennen zijn tegenslagen, zijn vrees, zijn  afschuw, zij ziels gesteltenis. Hij is één van de heiligen van deze periode die het meest bekend is, en één die het dichts bij ons staat.

Amandus werd geboren te Herbauge, bij Nantes, de 7e mei 594. Zijn ouders waren van voorname afkomst, verschillende bronnen vermelden dat zijn vader hertog van Aquitaine was. Maar Amandus verzaakte reeds heel vroeg aan de dingen van de wereld. Amandus verliet het ouderlijk huis en trok zich terug in een  monasterie dat gebouwd was op een eiland dicht bij La Rochelle. Maar zijn vader vond hem terug en dwong hem het religieuze habijt te verzaken. Hij bedreigde hem om hem te onterven indien hij aan zijn verlangens weigerde te voldoen. Amanus bleef vastbesloten, en om niet langer strijd  te moeten voeren hiertegen, hernam hij heimelijk de pelgrimsstaf terug op.

Zijn schreden voerden hem eerst naar Tours, waar hij bad op het graf van de heilige Martinus. Hij werd zelfs enige tijd opgenomen onder de clerus van deze kerk. Vervolgens ging  hij, met de zegen van zijn oversten, naar Bourges waar de bisschop Sint Austregisile voor hem een cel bouwde in de omstreken van  de kerk. Amandus verbleef er vijftien jaar, vastend en biddend. Vervolgens besloot hij een pelgrimstocht te maken naar Rome om de graven van de heilige Apostelen Petrus en Paulus te gaan bezoeken. Hij vroeg om een nachtwake mogen  houden bij de graven, maar hij werd weggejaagd als een vuil door de bewakers ! Dit avontuur zal hem trouwens meerdere keren overkomen in zijn leven. Hij mediteerde dan maar op de treden van de basiliek, over de wreedheid  van de mensen tegenover hun gelijken. Amandus had een visioen waarin  de apostel Petrus hem de weg zou tonen naar Belgisch Gallië en hem gelastte om er het woord van God te gaan verkondigen.

Amandus gehoorzaamde en nadat hij in 626 tot bisschop zonder residentie werd gewijd kwam hij in de bossen van het Noorden terecht en ging hij op de eerste plaats naar de oevers van de schelde, dit, vergezeld van enkele gezellen die zich haastten om zich terug te trekken bij de eerste moeilijkheden. Alleen achtergebleven, preekte de heilige in de regio’s Gent en Doornik. Hij vond er een volk dat, nadat ze het christendom hadden aangenomen, teruggekeerd waren tot de valse goden, en zij waren zo woest, dat de priesters niet meer durfden te evangeliseren. Lange tijd bleef Amandus zonder asiel, verlaten van elke kracht van God, overladen met beledigingen door de vrouwen en de  slagen van de mannen, en vele malen in het koude water geworpen van de rivieren.

Er was in die tijd een beruchte rover, genaamd Bavo, afkomstig van Hesbaye, en verwant zoals men zei  met Pepijn van Landen. Hij kende slechts als wet de macht en had geen ander doel in het leven dan zijn passies te bevredigen. Vertrokken uit Hesbaye om in de bossen van Mempisque te gaan roven, maakte hij zich op een dag meester van Amandus, en deze laatste had de besliste wil om hem te bekeren, zonder zich te laten afschrikken door de moeilijkheden. Hij voorzag dat de bekering van zo’n man een belangrijk voorbeeld zou zijn die grote diensten zou kunnen verlenen aan de Heer. De krachtinspanningen van Amandus waren uiteindelijk een succes : Bavo was zich bewust van zijn dwalingen en bekeerde zich. Vanaf dat moment deed hij zijn best om het goede te doen, meer dan toen hij aan zijn passies wilde voldoen. Deze bekering had een enorme weerklank en vele oude gezellen van Bavo begonnen zijn spoor te volgen.

Bavo had afstand gedaan van een deel van zijn goederen aan Amandus, om een kerk op te richten op de plaats waar hij was besmet met zijn misdaden. Deze kerk zal het begin vormen van wat de Kathedraal van Gent zou worden. En Amandus, aangemoedigd door dit eerste succes spande zich in om de mensen uit de omgeving te bekeren die nog altijd de cultus van Mercurius praktiseerden alsook van enkele andere heidense goden. De heilige missionaris deed overal de afgoden vallen en bouwde op de plaatsen waar ze werden aanbeden kerken en monasteria.

Maar er zijn nog andere , veel moeilijker idolen te bestrijden dan het standbeeld van Mercurius : de slechte eigenschappen van Koning Dagobert en zijn hofhouding die niet ophielden het volk te schandaliseren. Amandus nam zich voor de koning en zijn anarchie te berispen. Maar Dagobert, die meer hield van vleierij dan van verwijten, aanhoorde hem niet : hij verwijderde de opdringerige van het hof na hem te hebben geradbraakt met stokslagen, en verbandde hem uit zijn rijk. Amandus was opnieuw alleen en verworpen. Hij ging naar de oevers van de Donau waar hij begon met de slaven te evangeliseren. Maar zijn eeuwige eenzaamheid begon hem zwaar te wegen : Hij ging naar Rome om aan de Paus gezellen te vragen voor zijn evangelisatie reizen. Hij kreeg er verschillende, waaronder een beroemd man omwille van zijn deugdzaamheid, genaamd Landoald, waarvan we nog zullen spreken.

Daarop is Koning Dagobert tot betere gedachten gekomen. Hij huwde de wijze Regentrude met wie hij een kind had (die de Heilige Sigebert zou worden) . Zich de ijver herinnerend van Amandus voor de deugd, verlangde hij dat zijn kind het doopsel zou ontvangen door hem. Hij herinnerde zich toen de ballingschap van de heilige bisschop en hij getuigde van de achting die hij had voor zijn persoon, zoveel als hij had voor zijn raadgevers.

De Heilige Jean l’Agneau is zoals wij hebben gezegd gestorven in 637. Dagobert zette Amandus onder druk om het diocees van Tongeren-Maastricht op zich te nemen ( men bemerkt hier meer en meer in deze tijd de neiging dat de groten van deze wereld tussenbeide kwamen bij de keuze van bisschoppen, in plaats van zich te houden aan een verkiezing zoals in de eerste tijden van de Kerk). Amandus prefereerde om zijn apostolaat in de verschillende streken die hij had geëvangeliseerd voort te zetten, maar hij was bezorgd om opnieuw de veroordeling van de koning te moeten ondergaan. Daarom nam hij uiteindelijk de last die hem werd opgedragen op zich.

Hij was weinig gelukkig, en had dikwijls verdriet door het feit dat grote persoonlijkheden, die hem moesten bijstaan in zijn inspanningen, niet ophielden aanstoot te geven aan het volk door hun gedrag en die ongevoelig bleven aan zijn oproepen tot bekering. Uiteindelijk bleef hij slechts drie jaar op de bisschopszetel. Vervolgens , diep bedroefd dat hij de groten van deze wereld niet kon bekeren, vertrouwde hij de zorgen van zijn diocees toe aan zijn leerling Landoald, en vertrok om het goddelijk woord te verkondigen aan de Gentenaars.

In een eerste periode verliet hij niet geheel het diocees van Tongeren, want hij gaf de raad aan de Heilige Itte, weduwe van Pepijn en haar dochter Gertrude om een monasterie voor religieuzen op te richten te Nijvel. Maar vervolgens, bedroefd door de wanorde die in zijn diocees heerste, droomde hij ervan zijn ontslag te nemen en schreef in die zin aan Paus de Heilige Martinus. Deze laatste bewoog hem om moedig de lasten die inherent zijn aan het episcopaat te verdragen, en raadde hem aan strenger op te treden ten overstaan van de meest harde zondaars.

Amandus moest dus voortgaan met de zware last van het episcopaat, maar hij was niet de man om te verzaken aan een project. Hij keerde dus terug naar zijn lastige taak, en in 650 verkreeg hij uiteindelijk de toestemming om zijn ontslag te nemen. Hij trok zich terug in de eenzaamheid van een klooster, die hij had gesticht te Elnone, vandaag Saint-Amand-les-eaux, op enkele kilometer van Valenciennes. Maar hij kon niet lang genieten van zijn opruststelling en het volgende jaar ontsliep hij als een heilige in de Heer. Men vertelt dat de heilige Aldegonde, op het uur van zijn dood in gebed verzonken voor het altaar van de Maagd van Maubeuge, hem opgenomen zag worden ten hemel, omringt door al diegenen die hij had bekeerd.

Hij wordt vereerd in de bisdommen Brugge, Gent, Doornik, Namen, Luik en Mechelen. Vele dorpen dragen zijn naam : Saint-Amand-lez-Fleurus, Sint Amand in vlaams Brabant en Sint Amandsberg. De gedachtenis van de heilige Amandus is zeer sterk aanwezig, zowel bij de orthodoxen als bij de katholieken. Van orthodoxe zijde is een fresco van hem te zien in de Kerk van de heilige apostel Andreas te Gent, een ander in de parochie van de heilige Silouan en sint Martinus te Brussel, en een derde in de koptische parochie van Rijsel. Een zeer mooie icoon die hem voorstelt samen met sint Bavo, is gerealiseerd door een belg van griekse afkomst Michel Kramboussanos. Zij is de eigendom van een parochiaan van de kapel van de orthodoxe parochie van alle heiligen van Rusland te Ottignies. Een andere icoon waarop hij alleen wordt voorgesteld is te zien in de kerk van de orthodoxe parochie van de heilige Amandus te Kortrijk, en een  reproductie van dezelfde icoon is te zien in de parochie van de heilige Silouan en Sint Martinus te Brussel. Ten slotte, nog een andere stelt hem voor samen met de heilige Baudemond, in de coptische parochie van Rijsel.

Van katholieke zijde gaat er elke eerste zondag van september een processie uit in een vlaamse plaats die zijn naam draagt : Sint Amand. Veel kerken zijn aan hem toegewijd zowel in Vlaanderen als in Wallonië. De heilige Amandus wordt aanroepen voor de genezing van een huidziekte (ziekte van de huid)

Uit. Saints et saintes de Belgique au premier millenaire – Jean Hamblenne, p.101-105

De commentaren zijn gesloten.