11-10-10

Basilios de Grote (van Nazianze)

 

Heiligenleven

Heilige Basilios de Grote

Basilios de grote 254.jpg 

Basilios de Grote (van Nazianze)

De heilige Basilios de Grote stamde uit een geslacht van Martelaren en werd geboren kort nadat de vrede tussen Kerk en staat gesloten was. Het was een gezin waarvan niet minder dan vier kinderen tot de grote Heiligen behoorden : Makrina en haar broers Basilios, Gregorios van Nyssa en Petros van Sebaste. Basilios  geboren in 329 en niet ouder geworden dan 50 jaar, was zulk een imponerende persoonlijkheid dat hij reeds tijdens zijn leven ‘de Grote’ werd genoemd.

Toen hij als kind scheen te sterven aan een zware ziekte,beloofden zijn ouders hem aan de dienst van God te wijden wanneer hij genezen zou. Na zijn opvoeing in Caesarea voltooide hij zijn studie in Constantinopel, toenmaals het centrum van de beschaving. Daar leerde hij een medestudent Gregorios kennen, die evenzeer met al zijn kracht ernaar streefde om werkelijk christen te zijn, en deze twee werden  al spoedig door innige vriendschap verbonden. Na zijn studie werkte Basilios enige tijd als leraar, maar al spoedig volgde hij het voorbeeld van zijn heilige zuster Makrina, en trok zich, samen met Gregorios, in de eenzaamheid terug. Hij dacht diep na over het monniksleven, maakte grote reizen om de monniken van Egypte, Palestina en Mesopotamië te bezoeken, evenals de Kerken van Alexandrië, Jeruzalem en Antiochië. Zo stichtte hij zijn kloostergemeenschap in de buurt van het tegenwoordige Niksar. Reeds enkele jaren later, nog vóór 360, had zich daar een groep monniken gevormd. Het leven was er uiterst streng en zij leden grote armoede. Slechts aan de hulp van Basilios’moeder Emilia was het te danken dat zij nier van honger gestorven waren, schrijft Gregorios later.

Slechts enkele jaren heeft Basilios dir rustig leven geleid : de nood van de Kerk, die door geloofstwisten verdeeld werd, drong zich te zeer op aan zijn geest. Hij ging terug naar de stad, waar hij priester gewijd werd in 364, en nam de strijd op tegen de ariaanse ketterij. Reeds toen zag men hem als de eigenlijke bestuurder van de Kerk in Caesarea, en na de dood van bisschop Eusebios in 370 was Basilios de aangewezen opvolger. Met een enorme energie heeft hij de resterende negen jaren van zijn leven gewerkt. Hij is een van de geweldigste figuren onder de Kerkvaders door de diepte van zijn theologisch inzicht, door zijn grote geleerdheid die zich breed uitstrekte over alle terreinen van de menselijke kennis, door de ernst waarmee hij deze inzichten ook in zijn eigen leven tot gelding bracht, door zijn grote organisatorische gaven, en door zijn meeslepende welsprekendheid.

Voor zijn stadsgenoten bouwde hij ziekenhuizen, een melaatsentehuis, werkinrichtingen, gasthuizen, kerken en woningen in zulk een omvang, dat men humoristisch sprak over de ‘Basiliosstad’. Eijn intense bestudering van de Heilige schrift kwam tot leven in preken en commentaren, tegelijk populair en wetenschappelijk. Zijn beroemde serie toespraken over de schepping, de Hexameron (het Zesdagenwerk), leert ons veel over de stand van de natuurwetenschappen in die tijd. Zijn brieven met raadgevingen werden overgeschreven en overal verspreid, en worden ook nu nog uitgegeven. Hij was metropoliet over yheel Kappadocië, met nog vijftig kleine bisdommen onder zich, en ook daardoor had hij veel invloed. Met gloed bestreed hij de dwaalleer der Arianen die de Godheid van Christus loochenden en daardoor het wezen van de Kerk vernietigden. Deze rationalistische leer werd door veel keizers en machthebbers gesteund, waardoor het gevaar nog veel dreigender werd : een energieke verdediging van de waarheid was dringend noodzakelijk.

Daarbij komt nog zijn betekenis voor de ontwikkeling van het monnikenwezen. Basilios zette zich vooral in voor het gemeenschappelijk leven, omdat dit veel gemakkelijker recht doet aan de grondgedachte van het Christen-zijn dan het meer individuele kluizenaarsleben. Vanaf zijn 28e jaar tot aan zijn priesterwijding op zijn 40e was hij zelf monnik in het klooster van Annesi in Pontus. Maar vooral later, toen hij na vijf jaar tot bisschop was gewijd, schreef hij vele brieven aan allerlei kloostergemeenschappen naar aanleiding van kwesties betreffende zowel het geestelijk als het praktisch leven. De verzameling van deze brieven wordt wel de Basiliosregel genoemd, en vormt de grondslag van het orthodoxe monnikenwezen.

Ook op liturgisch vlak was hij actief . Een bepaalde wijze van viering draagt zijn naam en nog steeds voltrekken we op de zondagen van de Grote Vasten, op de vigiliedagen die voorafgaan aan de feesten van de Heer, en op deze dag de Basilios Liturgie (Liturgicon 106). Deze onderscheidt zich vooral door de uitvoerige Eucharistische Canon, die in bezielde taal heel de loop van het heilswerk schildert. In allerlei opzichten hebben wij dus veel aan deze Vader onder de Heiligen te danken, en in de Dienst van deze dag wordt zijn gedachtenis dan ook op unieke wijze gemangd met het feest van de Heer. Hij is gestorven in 379 (Feestdag 1 januari).

Uir : Heiligenlevens voor elke dag. Uitg. Orthodox klooster – Den Haag

De commentaren zijn gesloten.