23-03-11

De heilige Basilios de Grote

De heilige Basilios de Grote

 

 

Basilios de grote11.jpg

 

De heilige Basilius was één van de groep grote oosterse theologen aan wie we, buiten God natuurlijk, wij het rechte geloof in de Drie-eenheid en de Incarnatie te danken hebben. Hij was ook de belangrijkste stichter van het ascetisch monnikendom in het Oosten. Hij werd geboren in 329 te Saesarea, de hoofdstad van Capadocië, ver in het binnenland van klein Azië. Een belangrijk deel van zijn familie zijn heiligen geworden : zijn grootmoeder de heilige Macrina de Oudere, zijn vader en moeder, de heilige Basilios de Oudere en de heilige Emmelia, zijn broeders de heilige Gregorios van Nyssa en de heilige Petrus van Sebaste, en zijn zuster de heilige Macrina de Jongere. Hij studeerde te Constantinopel en ging daarna naar Athene, welke in die tijd de grote universiteitsstad was van de Grieks-sprekende wereld. Zijn vriend student was een andere jonge Cappadociër, de heilige Gregorios van Nazianza,die met de twee broeders Basilios en Gregorios van Nazianza het trio vormde van wat genoemd wordt : de Capadocische Kerkvaders.

 

Toen Basilios terugkeerde naar Caesarea doceerde hij jarenlang rethoriek in de stad. Dan trok hij zich uit de wereld terug, geïnspireerd door het voorbeeld van zijn oudere zuster Macrina, die met haar moeder-weduwe reeds een eigen gemeenschap had gesticht van nonnen op één van de familie terreinen  te Annesi aan de rivier Iris. Hij zwierf rond en bezocht alle monastieke centra van het Oosten, Egypte, Syrië, Palestina en Mesopotamië om het monastieke leven te bestuderen overal waar het bloeiend was. Dan keerde hij terug en stichtte zijn eigen gemeenschap niet ver van dat van zijn zuster, en de levenswijze die hij ervoor uitwerkte was op basis van wat hij gezien had op zijn reizen. Het is deze levenswijze die tot op vandaag nog altijd gevolgd wordt door de monniken van de oosters Orthodoxe kerken en bij sommige Katholieke monniken van de Byzantijnse ritus. Het beïnvloedde ook sterk de heilige Benedictus, die Basilios leerde kennen via zijn geschriften in het latijn in de vertaling van Rufinus, en door hem en door hem werd ook het ganse westerse monastieke leven beïnvloed. Het was een beter evenwichtige levenswijze en ook humaner dan de meest belangrijke vroegere vormen van ascetisch gemeenschappelijk leven nl. het Egyptisch monastieke ideaal van de heilige Pachomius. Daar was meer liefde en  gehoorzaamheid en minder ruwe discipline. Het was een gematigd gemeenschappelijk ascetisme (toch nog extreem genoeg volgens de moderne opvattingen). In plaats van individuele wedijver in strengheid, en een klemtoon op werken, intellectuuele arbeid (de gebedsvolle studie van de Schriften) en handenarbeid (gewoonlijk voor het levensonderhoud van de gemeenschap). De heilige Basilios leefde enkel vijf jaar als monnik in zijn monasterie. Maar wat hij deed en schreef was het meest rechtstreekse en blijvende succesvolle deel van zijn levenswerk.

 

In 370 werd hij bisschop van Caesarea. In die tijd was de Ariaanse ketterij, welke de Godheid van Christus loochende in de zin dat Hij van dezelfde substantie was als de Vader, aan zijn invloedrijkste hoogtepunt. Keizer valentianus was een Ariaan en vervolgde streng de Katholieken. De eerste taak van de heilige Basilios bestond erin het oorspronkelijke Katholieke geloof te verdedigen, wat hij voor de rest van zijn leven deed met onbevreesde moed, grote intellectuele kracht en met een liefde en verlangen naar overeenstemming met zijn tegenstanders (desondanks niet ten prijze van de orthodoxie). Dit was ongewoon voor theologische polemieken. Zo imponeerde hij de Prefect van het oosten, Modestus, en Keizer Valentianus zelf, dat  zijn diocees met rust gelaten zou worden alhoewel er overal elders vervolgingen waren. Zijn antwoord aan de Prefect, opgetekend door de heilige Gregorios van Nazianza ( wellicht met wat verfraaiingen) kan ons uitleggen waarom, en geeft ons een uitstekend idee van de kwaliteiten van de man. Modestus bedreigde hem met inbeslagname, verbanning, foltering en dood. De heilige Basilios antwoordde :« Welnu, in waarheid, inbeslagname betekent niets voor iemand die niets heeft, behalve als je deze waardeloze leistenen wilt en een paar boeken, dat is alles wat ik bezit. En wat de verbanning betreft, dat betekent niets voor mij, want ik ben niet gehecht aan een bijzondere plaats. Dat waarin ik leef  is niet het mijne, en ik zal mij in gelijk welke plaats waarheen je mij zendt thuisvoelen. Of liever, ik beschouw de ganse wereld als aan God toebehorend. Ik beschouw mij overal als een vreemdeling . Voor wat de foltering betreft, hoe wil je dit toedienen ? Ik heb geen lichaam dat in staat is vruchten te dragen, tenzij je denkt aan de eerste bloesem die je mij geven, want dat zal het enige zijn dat in uw macht ligt. Wat de dood betreft, dat zal een zegen voor mij zijn , want het zou mij eerder tot God brengen voor wie ik leef….» De Prefect zei dat nog nooit iemand zo tot hem had gesproken. De heilige Basilios antwoordde, « misschien komt dat doordat je nog nooit met een bisschop heb te doen gehad »

 

Trouwens, in de verdediging van het orthodoxe geloof tegenover de ketterij was Basilios een model-bisschop. Hij bezocht ononderbroken elk deel van zijn bisdom, hij richtte een groot hospitaal op voor de arme zieken, en gelijk een vroegere bisschop predikte hij dikwijls. Sommige van zijn preken, die meestal theologische traktaten zijn, zijn bewaard gebleven. Ketterij was geenszins zijn enige bezorgdheid. Er was ook nog de vele soorten van scheidingen tussen de orthodoxen van het oosten en zeer aanzienlijke misverstanden tussen oost en west. Het leven van de heilige Basilios als Bisschop stond in feite in het centrum van de veelvuldige verwarringen die zo gemeenschappelijk waren in de geschiedenis van de Kerk, wanneer iedereen meer of minder in onrecht was, waar niemand mekaar vertrouwt en waar christelijke liefde weinig evident was. Zijn eigen liefde faalde nooit, en hij werkte onophoudelijk voor vrede en eenheid. Maar hij werd misverstaan en verkeerd voorgesteld. Al zijn inspanningen om de christenen te verenigen leken verkeerd te lopen. Hij hoopte alleen de dood te kunnen meemaken van Valentianus, wat het einde van de Ariaanse vervolging zou hebben betekend : maar hij stierf vroeger, uitgeput, op de leeftijd van slechts negenenveertig jaar op de 1e januari (de dag waarop de oosterse kerken zijn belangrijkste feestdag vieren)379.

 

Uit CIN  01.23.2000

 

Vertaling uit het Engels : Kris Biesbroeck

 

De commentaren zijn gesloten.